Hòa OC/Nam Hàn
8/9/2026
Hoàng Sa và Trường Sa là 2 quần đảo bao gồm đảo (island), bãi đá ngầm (reef), bãi cạn (bank) và những hòn đá (rock). Những thực thể không phải là đảo có tên tiếng Anh chung là maritime features, tạm dịch là những thực thể hải dương. Hiện tại thì Hoàng Sa đã bị Trung Cộng chiếm gần hết. Trường Sa thì Việt Nam chiếm đa số, sau đó là Trung Cộng, Đài Loan và Philippines.
Vấn đề tranh chấp hải phận hay lãnh hải (sea territory) ở 2 quần đảo này rất phức tạp. Muốn hiểu rõ phải thêm 2 quốc gia này vào: Nhật Bản và Pháp.
Và muốn hiểu những khúc mắc của nó, phải chia Việt Nam và Trung Quốc ra làm 2 chính thể khác nhau. Việt Nam thì có Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) và Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa (Bắc Việt). Trung Quốc thì có Trung Hoa Dân Quốc (Republic of China-ROC) và Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa (PRC-Trung Cộng).
Bắt đầu từ Hội Nghị Hòa Bình San Francisco (San Francisco Peace Convention) năm 1951.
Nhật Bản đầu hàng Mỹ và đồng minh ngày 15/8/1945. Ở Hội Nghị Hòa Bình San Francisco năm 1951, Nhật tuyên bố từ bỏ chủ quyền ở đảo Đài Loan và tất cả các đảo ở biển Nam Trung Hoa (South China Sea), tức Biển Đông theo cách gọi của Việt Nam.
Trước đó, vào năm 1939, ngoài đảo Đài Loan ra, Nhật kiểm soát toàn bộ 2 quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa và các đảo khác từ Đài Loan xuống Trường Sa. Vào thời điểm này. Nhật Bản bá chủ các đảo ở Thái Bình Dương và không gặp sự kháng cự nào từ Pháp, Trung Quốc hay Philippines.
Năm 1951, Nhật Bản tuyên bố từ bỏ chủ quyền trên các đảo và thực thể hải dương này, nhưng không nói rõ là trả lại cho ai.
Về danh nghĩa, Đài Loan là kẻ thừa kế Nhật Bản hợp lý nhất, vì Đài Loan là thuộc địa của Nhật Bản. Hơn nữa, trước ngày 1/10/1949 thì Trung Hoa Dân Quốc của Tưởng Giới Thạch là đại diện hợp pháp của toàn bộ Trung Hoa Đại Lục. Sau khi thất bại ở cuộc nội chiến với cộng sản Trung Quốc, Tưởng Giới Thạch bỏ chạy tới đảo Đài Loan và tiếp tục chính quyền Trung Hoa Dân Quốc ở Đài Loan.
Cho tới thời điểm này, Đài Loan vẫn giữ hòn đảo lớn nhất ở Trường Sa. Đài Loan gọi là đảo Thái Bình (Taiping Dao). Việt Nam gọi là đảo Ba Bình, tên tiếng Anh là Itu Aba Island.
Điểm đặc biệt của Hội Nghị San Francisco năm 1951 này là Mỹ không mời phái đoàn Trung Cộng cũng như Trung Hoa Dân Quốc, nhưng có mời phái đoàn Quốc Gia Việt Nam. Một ngày trước khi Hội Nghị San Francisco (5-8/9/1951) kết thúc, ngày 7/9/1951, thủ tướng của Quốc Gia Việt Nam là Trần Văn Hữu tuyên bố chủ quyền của Quốc Gia Việt Nam đối với 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa. Lúc này không có phái đoàn nào phản đối. Nhật Bản không phản đối vì đã từ bỏ. Pháp càng không phản đối vì ảnh hưởng của Pháp ở miền Nam vẫn còn.
Sau này thủ tướng của Trung Cộng là Chu Ân Lai có phản đối nhưng chẳng ai nghe, vì hội nghị đã hạ màn rồi. Chiến tranh thế giới thứ 2 cũng xong, chẳng ai quan tâm tới 2 quần đảo nhỏ xíu mà Nhật Bản từ bỏ cả.
Quốc Gia Việt Nam tồn tại từ năm 1949 tới 1955 khi Việt Nam Cộng Hòa được thành lập với tổng thống dân cử đầu tiên là Ngô Đình Diệm. Ông Ngô Đình Diệm chính là thủ tướng cuối cùng của Quốc Gia Việt Nam. Việt Nam Cộng Hòa là người thừa kế Quốc Gia Việt Nam về mặt lãnh thổ và lãnh hải. Vì vậy 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam Cộng Hòa.
Ngày 15/6/1956, thứ trưởng bộ ngoại giao của Bắc Việt là Ung Văn Khiêm khi tiếp đại sứ lâm thời của đại sứ quán Trung Cộng ở Hà Nội là Lý Chí Dân đã phát biểu rằng quần đảo Tây Sa (Xisha-Hoàng Sa) và Nam Sa (Nansa-Trường Sa) là một phần lãnh thổ của Trung Quốc.
Trung Quốc lưu lại câu nói này của Khiêm trong hồ sơ của họ.
Ngày 4/9/1958, Trung Quốc ra tuyên bố về hải phận của họ ở Đông Hải và Nam Hải (cách gọi của Trung Quốc đối với Biển Đông) trong đó có đảo Đài Loan và quần đảo Tây Sa (Hoàng Sa), Nam Sa (Trường Sa).
10 ngày sau, thủ tướng của Bắc Việt là Phạm Văn Đồng ký Công Hàm ngày 14/9/1958, đoạn văn thứ 2 nói nguyên văn là: "Chính phủ Việt-nam Dân chủ Cộng hòa ghi nhận và tán thành bản tuyên bố, ngày 4 tháng 9 năm 1958, của Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung-hoa, quyết định và hải phận của Trung-quốc."
Đoạn văn thứ 3 nói thêm: "Chính phủ Việt-nam Dân chủ Cộng hòa tôn trọng quyết định ấy và sẽ chỉ thị cho các cơ quan Nhà nước có trách nhiệm triệt để tôn trọng hải phận 12 hải lý của Trung-quốc, trong mọi quan hệ với nước Cộng hòa Nhân dân Trung-hoa trên mặt bể."
Chính đoạn văn thứ 3 này là cơ sở để giới bảo vệ Hà Nội ngụy biện rằng Phạm Văn Đồng chỉ ủng hộ hải phận 12 hải lý của Trung Quốc chớ không nhắc tới Hoàng Sa, Trường Sa bao giờ. Thực ra mấu chốt của Công Hàm ngày 14/9/1958 là đoạn văn thứ 2 khi Phạm Văn Đồng nói Bắc Việt 'ghi nhận và tán thành' tuyên bố ngày 4/9/1958 của Trung Quốc, và trong tuyên bố này đề cập tới Tây Sa (Hoàng Sa) và Nam Sa (Trường Sa) là lãnh thổ của Trung Quốc.
Bút sa gà chết. Phạm Văn Đồng là thủ tướng của Bắc Việt, đại diện Bắc Việt ký Công Hàm công nhận chủ quyền của Trung Cộng ở Biển Đông, dù lúc đó Bắc Việt chỉ có lãnh thổ từ Vĩ Tuyến 17 trở ra Bắc, trong khi Hoàng Sa và Trường Sa đều ở phía Nam Vĩ Tuyến 17, thuộc Việt Nam Cộng Hòa và được Quốc Gia Việt Nam, tiền thân của Việt Nam Cộng Hòa, tuyên bố chủ quyền ở Hội Nghị Hòa Bình San Francisco. Việt Nam Cộng Hoa liên tục tuyên bố chủ quyền đối với Hoàng Sa, Trường Sa từ sau năm 1955.
Ngày 27/1/1973, Mỹ ký Hiệp Định Paris cam kết rút quân ra khỏi miền Nam Việt Nam. Tới tháng 3/1973 thì việc rút quân của Mỹ đã gần hoàn tất. Mỹ chỉ để lại một nhóm sĩ quan cố vấn và lực lượng bảo vệ đại sứ quán Mỹ ở Sài Gòn.
Ngày 19/1/1974, Trung Cộng nổ súng tấn công Hoàng Sa. Hải quân VNCH anh dũng chiến đấu và thua trận, để mất Hoàng Sa vào tay Trung Cộng. Lúc này Mỹ không nhúng tay vào theo đúng Hiệp Định Paris, và đặc biệt là Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa đứng yên nhìn Hoàng Sa rơi vào tay Trung Cộng. Lãnh đạo VNDCCH lúc đó còn tin rằng để cho Trung Cộng giữa Hoàng Sa giùm, sau này lấy được miền Nam thì Trung Cộng sẽ trả lại cho Bắc Việt.
Tháng 9 năm 2026, Trung Cộng nói Hoàng Sa là lãnh thổ tự nhiên của Trung Quốc và Việt Nam không có tư cách nói về chuyện Trung Cộng xây dựng hay làm gì ở Hoàng Sa.
——
DISCLAIMER:
Bài viết này là tổng hợp của nhiều bài nghiên cứu về luật quốc tế, luật hàng hải và xung đột địa chính trị. Hai bên Hắc Bạch, Tả-Hữu đều tham khảo được.
Không có nhận xét nào