Anh Vũ/RFI
21/9/2026
Sau nhiều tháng căng thẳng giữa Washington và Copenhagen, tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 18/09/2026 tuyên bố đã đạt được một thỏa thuận với Đan Mạch và Groenland, theo đó Mỹ có «quyền kiểm soát thường trực» đối với an ninh của hòn đảo Bắc Cực. Văn bản thỏa thuận chưa được công bố đầy đủ và dự kiến sẽ được ký chính thức vào tuần này, bên lề khóa họp Đại Hội Đồng Liên Hợp Quốc tại New York.
Người dân đảo Qoornoq, Groenland đón tiếp thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, lãnh đạo chính quyền Groenland Jens-Frederik Nielsen và chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen đến thăm, ngày 06/09/2026. Mads Claus Rasmussen/Ritzau Scan - Mads Claus Rasmussen
Vậy thỏa thuận này thực chất có nội dung gì và liệu nó có làm thay đổi quy chế lãnh thổ của Groenland hay không? Một số giải thích xung quanh thỏa thuận vừa được công bố:
Thỏa thuận mà Donald Trump vừa công bố thực chất là gì?
Theo tuyên bố của tổng thống Mỹ, thỏa thuận trao cho Washington quyền kiểm soát lâu dài về an ninh của Groenland nhằm ngăn các đối thủ của Mỹ, trước hết là Nga và Trung Quốc, thiết lập sự hiện diện quân sự hoặc thực hiện những khoản đầu tư nhạy cảm trên hòn đảo.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng thỏa thuận đáp ứng những quan tâm của Washington về an ninh quốc gia. Một quan chức bộ Ngoại Giao Mỹ cũng giải thích rằng Nga và Trung Quốc sẽ không thể xây dựng căn cứ, đưa quân tới Groenland hoặc đầu tư vào những lĩnh vực chiến lược mà không qua cơ chế kiểm soát của Mỹ.
Nhưng cần nhấn mạnh một điểm: Đây không phải là thỏa thuận chuyển quyền quản lý Groenland cho Mỹ.
Đan Mạch và chính quyền Groenland đều khẳng định chủ quyền lãnh thổ của hòn đảo không thay đổi. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen khẳng định, thỏa thuận công nhận chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch, đồng thời công nhận quyền tự quyết của người dân Groenland
Nói cách khác, điều đang được thương lượng không phải là việc ai sở hữu Greenland, mà là ai có quyền bảo đảm an ninh và kiểm soát những hoạt động chiến lược trên hòn đảo này.
Điểm này đặc biệt quan trọng bởi Groenland có vị trí địa chính trị rất nhạy cảm. Hòn đảo nằm trên tuyến đường ngắn nhất giữa Bắc Mỹ và Nga, đồng thời có các nguồn khoáng sản quan trọng, trong đó có đất hiếm. Khi băng ở Bắc Cực tan nhanh hơn và các tuyến hàng hải mới có khả năng mở ra, giá trị chiến lược của vùng đất băng giá quanh năm này ngày càng tăng.
Mỹ đã đạt được mục tiêu gì sau nhiều tháng gây sức ép với Đan Mạch và Groenland?
Washington chắc chắn đạt được một số lợi ích về an ninh, nhưng nếu so với những mục tiêu ban đầu được chính quyền Trump đưa ra, phạm vi thỏa thuận có vẻ hạn chế hơn đáng kể.
Donald Trump từng nhiều lần nói rằng Mỹ cần kiểm soát Groenland, thậm chí không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực. Các mục tiêu được đặt ra khi đó bao gồm khả năng mua hoặc sáp nhập lãnh thổ này và mở rộng đáng kể sự hiện diện quân sự của Mỹ.
Những mục tiêu đó không thực hiện được. Groenland vẫn thuộc Vương quốc Đan Mạch, không được bán cho Mỹ và không thuộc chủ quyền của Washington.
Điều Mỹ đạt được rõ nhất là một cơ chế tăng cường quyền kiểm soát về mặt an ninh và đầu tư chiến lược. Đặc biệt, Washington muốn bảo đảm rằng Nga và Trung Quốc không thể biến Groenland thành một địa điểm phục vụ lợi ích quân sự hoặc chiến lược của họ.
Vì vậy, lợi ích mà Mỹ đạt được chủ yếu nằm ở việc chính thức hóa và tăng cường một số cơ chế an ninh mà Washington và Copenhagen vốn đã cùng quan tâm.
Đan Mạch và Greenland đã đạt được gì trong thỏa thuận với Mỹ?
Điều quan trọng nhất mà Đan Mạch và Groenland đạt được là duy trì được chủ quyền và quyền tự quyết, trong khi vẫn bảo đảm sự hiện diện an ninh của Mỹ tại khu vực.
Trong suốt nhiều tháng đàm phán, Copenhagen và Nuuk phải đối mặt với sức ép rất lớn từ Washington. Tuy nhiên, trong nội dung thỏa thuận vừa được công bố, chủ quyền của Đan Mạch đối với Groenland vẫn được duy trì, đồng thời quyền tự quyết của người dân Groenland được công nhận.
Đây là điểm đặc biệt quan trọng đối với Copenhagen và Nuuk. Bởi vậy, các nhà lãnh đạo Đan Mạch và Groenland đều đánh giá thỏa thuận theo hướng tích cực.
Đan Mạch cho rằng văn bản này sẽ củng cố an ninh ở Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, đồng thời tăng cường an ninh chung trong khuôn khổ NATO và châu Âu. Về phần mình, chính quyền Greenland nhấn mạnh rằng thỏa thuận bảo đảm an ninh cho hòn đảo và thừa nhận các lợi ích của người dân Groenland
Một lợi ích khác là Đan Mạch và Groenland đã tránh được kịch bản căng thẳng leo thang với Washington. Thay vì đối đầu về vấn đề chủ quyền, ba bên chuyển sang thương lượng về những vấn đề cụ thể như an ninh, sự hiện diện quân sự của Mỹ và kiểm soát các khoản đầu tư chiến lược.
Đổi lại, Copenhagen và Nuuk chấp nhận những cơ chế kiểm soát chặt chẽ hơn đối với các khoản đầu tư nước ngoài được xem là nhạy cảm, đặc biệt là những khoản đầu tư có thể làm gia tăng ảnh hưởng của Nga hoặc Trung Quốc tại Groenland.
Trả lời phỏng vấn báo Libération, nhà nghiên cứu địa chính trị tại Québec Mikaa Blugeon-Mered, cho rằng việc hạn chế đầu tư từ các nước đối thủ thực chất không phải là một nhượng bộ quá lớn đối với Đan Mạch và Groenland.
Copenhagen vốn gần đây đã phản đối một số dự án đầu tư của Trung Quốc tại Groenland. Trong khi đó, Nga hiện không có dự án đầu tư đáng kể nào trên đảo.
Như vậy, điểm đáng chú ý của thỏa thuận là Đan Mạch và Groenland chấp nhận tăng cường hợp tác an ninh với Mỹ nhưng không phải từ bỏ chủ quyền lãnh thổ.
Mỹ thực sự sẽ mở rộng sự hiện diện quân sự tại Greenland?
Khả năng này được chính Donald Trump đề cập rất rõ.
Ngay sau khi công bố thỏa thuận, Tổng thống Mỹ nói Washington sẽ «ngay lập tức bắt đầu quá trình phát triển một sự hiện diện quân sự quan trọng» tại Groenland.
Một số thông tin báo chí cho biết Mỹ có thể xây dựng thêm ba căn cứ ở phía nam hòn đảo, bên cạnh căn cứ Pituffik hiện có ở phía bắc. Pituffik có vai trò quan trọng trong hệ thống cảnh báo sớm và phòng thủ tên lửa của Mỹ.
Tuy nhiên, đây cũng là một trong những điểm còn chưa được xác định rõ của thỏa thuận.
Bởi trên thực tế, Mỹ đã có sự hiện diện quân sự lâu dài tại Groenland. Hiệp định quốc phòng Mỹ - Đan Mạch năm 1951, được cập nhật năm 2004, đã tạo cơ sở pháp lý rộng cho hoạt động quân sự của Mỹ trên đảo. Washington từng có tới 17 cơ sở quân sự tại đây.
Đặc biệt, cần chờ văn bản chính thức để biết liệu Mỹ có được quyền xây dựng hoặc sử dụng những cơ sở mới mà không cần sự đồng ý cụ thể của Groenland và Đan Mạch hay không. Đây là vấn đề nhạy cảm bởi một sự hiện diện quân sự lớn hơn có thể làm thay đổi cán cân an ninh tại Bắc Cực, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ giữa Washington với các đồng minh châu Âu.
Tại sao Donald Trump tuyên bố đây là một chiến thắng?
Bởi vì nếu xét theo mục tiêu ban đầu, Washington rõ ràng không đạt được điều mà Donald Trump từng theo đuổi. Nhưng ông Trump có thể trình bày kết quả theo một cách khác. Thay vì nhấn mạnh chuyện sở hữu lãnh thổ, ông tập trung vào những gì Mỹ đạt được về an ninh. Nói cách khác, mục tiêu lãnh thổ không đạt được, nhưng mục tiêu chiến lược về an ninh được mở rộng. Chính sự thay đổi trọng tâm này cho phép Trump mô tả thỏa thuận như một thắng lợi của Mỹ.
Tại Mỹ, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đang đến gần, trong khi chính quyền Trump phải đối mặt với những khó khăn về tỷ lệ ủng hộ và với các vấn đề gây tranh cãi trong chính sách đối ngoại, đặc biệt là cuộc xung đột với Iran. Một thỏa thuận về Greenland vì thế cho phép Tổng thống Mỹ đưa ra một thông điệp: Washington đã đạt được một kết quả cụ thể về an ninh quốc gia và vị thế chiến lược ở Bắc Cực.
Như vậy, cuộc khủng hoảng Greenland đã kết thúc chưa?
Chưa thể nói như vậy.
Trước mắt, thỏa thuận giúp giảm đáng kể nguy cơ đối đầu công khai giữa Mỹ và Đan Mạch. Sau nhiều tháng Donald Trump gây sức ép và thậm chí đề cập khả năng sử dụng vũ lực để giành Groenland, việc ba bên đạt được một thỏa hiệp là một bước chuyển quan trọng.
Nhưng văn bản cuối cùng vẫn chưa được công bố đầy đủ. Nhiều vấn đề cũng chưa được giải thích cụ thể, chẳng hạn thế nào là «đầu tư nhạy cảm», Mỹ sẽ có quyền hạn cụ thể đến đâu về an ninh, và quy mô hiện diện quân sự mới sẽ như thế nào.
Tranh chấp không còn tập trung chủ yếu vào câu hỏi Mỹ có được sở hữu Groenland hay không, mà chuyển sang những vấn đề cụ thể hơn: Mỹ được triển khai lực lượng đến đâu, có quyền kiểm soát an ninh ở mức nào, các khoản đầu tư nào sẽ bị hạn chế và Đan Mạch cùng Groenland giữ quyền quyết định đến đâu.
Đó sẽ là những nội dung cần được theo dõi khi văn bản chính thức được ký và công bố trong những ngày tới.
RFI
Không có nhận xét nào