Ngày 23 tháng 9 năm 2026
Lời nói đầu
1. Chúng tôi, các thành viên thuộc các Cơ quan Thẩm định Hiệp ước về nhân quyền của Liên Hợp Quốc và những người nắm giữ thẩm mệnh lệnh thuộc Thủ tục Đặc biệt của Liên Hợp Quốc, bày tỏ sự quan ngại sâu sắc đối với hiện tượng đàn áp xuyên quốc gia cũng như những hệ lụy nghiêm trọng của nó đối với nhân quyền, dân chủ, chủ quyền quốc gia, an ninh, an toàn, không gian dân sự và thượng tôn pháp luật.
2. Tất cả các quyền con người đều mang tính phổ quát, không thể chia cắt, phụ thuộc lẫn nhau và có mối liên hệ hỗ tương. Các quyền này áp dụng cho mọi cá nhân ở khắp mọi nơi và không dừng lại ở biên giới của các Quốc gia.
3. Đàn áp xuyên quốc gia gây ra những tác động nghiêm trọng đến quyền của các cá nhân, nhóm và cộng đồng trong việc thực thi và cổ vũ cho nhân quyền cùng các quyền tự do cơ bản, tham gia vào các công việc công cộng, giao tiếp xuyên biên giới, và tương tác với các thể chế quốc gia, khu vực cũng như quốc tế — vốn là yếu tố thiết yếu để thúc đẩy, bảo vệ nhân quyền và thực hiện các mục tiêu, nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc.
4. Các cơ chế nhân quyền của Liên Hợp Quốc ngày càng chú ý nhiều hơn đến các mô hình đàn áp xuyên quốc gia và các hành vi liên quan. Chúng tôi đặc biệt ghi nhận các tuyên bố, báo cáo, khuyến nghị và án lệ được đưa ra bởi các Cơ quan Thẩm định Hiệp ước, các Thủ tục Đặc biệt, Văn phòng Cao ủy Nhân quyền (bao gồm các cơ chế xử lý hành vi trả thù), Hội đồng Nhân quyền và các cơ chế điều tra của Hội đồng, cùng các thực thể khác của Liên Hợp Quốc. Chúng tôi cũng ghi nhận quá trình xây dựng tuyên bố chung đang diễn ra giữa Ủy ban về Mất tích Cưỡng bức và Nhóm Làm việc về Mất tích Cưỡng bức hoặc Không tự nguyện liên quan đến đàn áp xuyên quốc gia và mất tích cưỡng bức.
Định nghĩa
5. Đàn áp xuyên quốc gia đề cập đến các biện pháp do các Quốc gia thực hiện, dù ở trong hay ngoài lãnh thổ của họ, nhằm làm câm lặng, ngăn đe, xử phạt, cưỡng ép, kiểm soát hoặc gây tổn hại theo bất kỳ hình thức nào khác đối với các cá nhân, nhóm và cộng đồng ở nước ngoài dựa trên quan điểm, niềm tin, bản dạng hoặc hành động thực tế hay do nhận thức của họ, bao gồm việc bất đồng ý kiến, hoặc việc thực thi, bảo vệ, cổ vũ cho nhân quyền, các quyền tự do cơ bản, dân chủ và thượng tôn pháp luật.
Các bên chịu trách nhiệm
6. Đàn áp xuyên quốc gia có thể được thực hiện trực tiếp bởi các cơ quan nhà nước và quan chức công quyền, hoặc bởi các bên phi nhà nước hành động theo chỉ thị, hướng dẫn hoặc sự kiểm soát của họ. Một Quốc gia cũng có thể tiếp tay hoặc hỗ trợ một Quốc gia khác thực hiện hành vi đàn áp xuyên quốc gia. Đàn áp xuyên quốc gia cũng có thể xảy ra khi một Quốc gia không tận tụy ngăn chặn và bảo vệ người dân trước các vi phạm nhân quyền đã biết hoặc có thể dự đoán trước một cách hợp lý trong phạm vi tài phán của mình (bao gồm cả các vi phạm do Quốc gia khác gây ra), cũng như không cung cấp các biện pháp khắc phục hiệu quả. Ngoài ra, đàn áp xuyên quốc gia cũng có thể được tiếp tay thông qua sự hợp tác hoặc hành động trực tiếp của các tổ chức quốc tế và khu vực.
Các cá nhân, nhóm và cộng đồng bị ảnh hưởng
7. Sự đàn áp này có thể nhắm vào các cá nhân, nhóm và cộng đồng một cách trực tiếp hoặc gián tiếp, và ảnh hưởng không bình đẳng đến (cùng những đối tượng khác): các thành viên thuộc cộng đồng kiều dân, người di cư, người xin tị nạn, người tị nạn và người không quốc tịch, cũng như các nhà bảo vệ nhân quyền, các tổ chức xã hội dân sự, các phong trào xã hội, nhà báo, người làm truyền thông, luật sư, người bất đồng chính kiến, sinh viên, giới học thuật, nghệ sĩ, công đoàn viên, người làm việc trong ngành tư pháp, các dân tộc đang thực hiện quyền tự quyết, cùng các cá nhân và nhóm đang hợp tác hoặc tìm cách hợp tác với Liên Hợp Quốc và các cơ quan nhân quyền quốc tế, khu vực khác.
8. Chúng tôi nhận thức thêm rằng đàn áp xuyên quốc gia thường mang hình thức cưỡng ép hoặc xử phạt ủy nhiệm (proxy coercion/punishment), và thường mở rộng vượt ra ngoài các mục tiêu trực tiếp để ảnh hưởng đến thành viên gia đình, các mối quan hệ cá nhân khác, đồng nghiệp, người sử dụng lao động, các hội nhóm, cuộc họp mặt và cộng đồng — những người do đó cũng trở thành nạn nhân của đàn áp xuyên quốc gia.
9. Đàn áp xuyên quốc gia thường nhằm mục đích tạo ra hiệu ứng răn đe/lo sợ rộng lớn hơn xuyên biên giới đối với các hoạt động như: vận động chính sách, thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền, bày tỏ ý kiến bất đồng, sự tham gia vào đời sống dân sự và chính trị, hội họp và lập hội hòa bình, các phong trào đoàn kết quốc tế, các nỗ lực quy trách nhiệm và hợp tác với các cơ quan tư pháp quốc tế, cuộc đấu tranh chống tham nhũng, bảo vệ môi trường và đất đai, cùng nhiều hoạt động khác.
Phương thức và thủ đoạn
10. Chúng tôi quan ngại theo dõi dải rộng các hình thức, thủ đoạn và công cụ đàn áp xuyên quốc gia vốn thường mang tính cộng dồn, được thực hiện bởi nhiều bên và là một phần của một chiến dịch cưỡng ép toàn diện hơn. Những hành vi này bao gồm (nhưng không giới hạn ở): giết người ngoài tư pháp, mọi hình thức tra tấn hoặc đối xử tàn bạo, tấn công vũ lực, mất tích cưỡng bức, đe dọa và quấy rối (bao gồm bạo lực và quấy rối tình dục/trên cơ sở giới), hình sự hóa, bắt cóc, giam giữ tùy tiện, và trục xuất tùy tiện (bao gồm dẫn độ trái phép, trục xuất tóm tắt/trái luật và đẩy ngược trở lại - refoulement). Chúng cũng bao gồm việc tước quốc tịch tùy tiện về mặt pháp lý hoặc thực tế; lạm dụng các cơ chế hợp tác pháp lý và thực thi pháp luật quốc tế/khu vực (bao gồm Thông báo Đỏ và Diffusions của Interpol, dẫn độ và tương trợ tư pháp, các khung chống bạo lực/khủng bố và an ninh quốc gia, cùng các thủ tục lệnh bắt giữ khu vực); quấy rối và đe dọa người thân gia đình cùng các bên liên quan; các vụ kiện tụng lạm dụng pháp lý (bao gồm các vụ kiện chiến lược chống lại sự tham gia của công chúng - SLAPPs); các biện pháp hành chính tùy tiện (như trừng phạt, lệnh hạn chế, hạn chế đi lại bao gồm cấm xuất/nhập cảnh, hủy hộ chiếu, thị thực hoặc giấy tờ tùy thân/đi lại khác và từ chối dịch vụ lãnh sự); và việc lạm dụng các biện pháp chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố cùng các biện pháp tài chính khác (như phong tỏa/tịch thu tài sản và hạn chế truy cập dịch vụ tài chính).
11. Chúng tôi đặc biệt quan ngại trước bản chất kỹ thuật số ngày càng gia tăng của đàn áp xuyên quốc gia, bao gồm: việc sử dụng mạng xã hội và các nền tảng tin nhắn để bôi nhọ target, chiến dịch bôi bẩn, quấy rối trực tuyến, đe dọa, tin giả và vu khống; sử dụng phần mềm gián điệp (spyware), mã độc, lừa đảo (phishing) hoặc các phương thức khác để truy cập trái phép vào tài khoản, thông tin, truyền thông kỹ thuật số và thực hiện giám sát/theo dõi trái pháp luật; công khai thông tin cá nhân riêng tư lên mạng mà không có sự đồng ý (doxxing); tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS) hoặc các cuộc tấn công mạng khác; và làm gián đoạn truy cập internet. Chúng tôi quan ngại sâu sắc về việc các phương thức này đang được mở rộng và khuếch đại nhờ sự sẵn có của Trí tuệ Nhân tạo (AI), bao gồm việc dùng công cụ AI để tạo video/hình ảnh giả mạo ('deepfakes'), cũng như việc phụ nữ và trẻ em gái chịu ảnh hưởng không bình đẳng bởi các đe dọa bạo lực tình dục/trên cơ sở giới và các hình thức đàn áp kỹ thuật số đặc thù giới. Chúng tôi tiếp tục quan ngại rằng các công nghệ nhận diện khuôn mặt cùng các dạng sinh trắc học khác đang làm trầm trọng thêm rủi ro đàn áp xuyên quốc gia. Chúng tôi cũng lo ngại về sự thiếu hụt quy định quản lý việc mua bán phần mềm gián điệp và các công nghệ khác khi có rủi ro dự đoán trước rằng chúng sẽ bị dùng để thực hiện các hành vi đàn áp xuyên quốc gia trên không gian mạng.
12. Chúng tôi nhấn mạnh rằng các hành vi đàn áp xuyên quốc gia nhắm vào các cá nhân và nhóm đang hợp tác, tìm cách hợp tác, hoặc bị coi là hợp tác với Liên Hợp Quốc, các cơ quan hoặc đại diện của Liên Hợp Quốc đều cấu thành hành vi đe dọa hoặc trả thù. Chúng tôi quan ngại về số lượng ngày càng tăng của các hành vi đe dọa và trả thù (như đã được Tổng Thư ký LHQ ghi nhận), bao gồm các hành vi nhắm vào những người nắm giữ thẩm mệnh lệnh thuộc Thủ tục Đặc biệt, cũng như hiệu ứng gây sợ hãi mà chúng tạo ra.
13. Chúng tôi nhận thức thêm rằng các hình thức, thủ đoạn và công cụ này vẫn đang tiếp tục tiến hóa, bao gồm cả việc ứng dụng các công nghệ mới và mới nổi.
Tác động đối với nhân quyền và không gian dân sự
14. Bằng việc gieo rắc sự sợ hãi xuyên biên giới, đàn áp xuyên quốc gia để lại những hậu quả sâu sắc không chỉ đối với những người bị nhắm mục tiêu trực tiếp, gia đình và cộng đồng của họ, mà còn đối với hoạt động của xã hội dân sự, các nguyên tắc dân chủ, không gian dân sự, sự bảo vệ người tị nạn, báo chí độc lập và tự do báo chí, tự do học thuật, sự độc lập của tư pháp, cũng như khả năng của các cá nhân/nhóm trong việc thúc đẩy, bảo vệ nhân quyền và tương tác một cách an toàn với các cơ机制 nhân quyền quốc gia, khu vực và quốc tế.
15. Chúng tôi nhận thức rằng đàn áp xuyên quốc gia thường bị trầm trọng hơn bởi nhiều hình thức phân biệt đối xử đan xen và ảnh hưởng không bình đẳng đến các cá nhân, nhóm, cộng đồng ở trong hoàn cảnh yếu thế, thiệt thòi hoặc bị lề mề hóa. Đối tượng này bao gồm: các nữ nhà bảo vệ nhân quyền, nhà bảo vệ môi trường, các nhà hoạt động bị lưu vong, trẻ em, người di cư, người xin tị nạn, người tị nạn, người không quốc tịch, các cộng đồng bị phân biệt chủng tộc, các nhóm thiểu số, người khuyết tật, Bổn xứ/Thổ dân, người đồng tính, song tính, chuyển giới và các bản dạng giới khác (LGBT), người cao tuổi, người bị tước tự do, và những người thuộc các cộng đồng bị nhắm mục tiêu về mặt chính trị.
16. Chúng tôi cũng nhận thức rằng đàn áp xuyên quốc gia gây ra tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất, tinh thần, tâm lý và đời sống kinh tế - xã hội của các cá nhân bị ảnh hưởng (bao gồm thành viên gia đình, người thân và những người có mối quan hệ gần gũi), dẫn đến việc mất nguồn sống, mất tài sản trong một số trường hợp, và tạo ra sự tự cô lập hoặc thậm chí là 'cái chết dân sự' (civil death) do bị tước đoạt danh tính pháp lý.
17. Tác động đối với các cộng đồng kiều dân và lưu vong đặc biệt gay gắt và thường mang tính tích tụ, bao gồm áp lực từ phía gia đình, sự bấp bấp về mặt pháp lý, tình trạng mất an toàn kéo dài, và thường dẫn đến sự bào mòn niềm tin bên trong lẫn giữa các cộng đồng.
18. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của các phương pháp tiếp cận lấy nạn nhân làm trung tâm, thấu hiểu tổn thương (trauma-informed), giao thoa, bao trùm, nhạy cảm về văn hóa, không phân biệt đối xử và đáp ứng giới nhằm ngăn chặn và ứng phó với đàn áp xuyên quốc gia.
Các nghĩa vụ Nhân quyền Áp dụng
19. Chúng tôi nhấn mạnh rằng các hành vi đàn áp xuyên quốc gia có thể vi phạm các quyền được thực thi theo cá nhân hoặc tập thể. Điều này bao gồm quyền được sống, quyền tự do và an toàn cá nhân, quyền không bị tra tấn/đối xử tàn bạo và mất tích cưỡng bức, quyền không bị phân biệt đối xử, tự do ngôn luận, tự do lập hội, hội họp hòa bình và đi lại, quyền tham gia vào công việc công cộng, quyền thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền, quyền riêng tư, danh dự, quốc tịch, quyền có biện pháp khắc phục hiệu quả và tiếp cận tư pháp, quyền được công nhận là một con người trước pháp luật, xét xử công bằng và đúng thủ tục pháp lý, cùng các quyền tự do cơ bản khác, cũng như nguyên tắc không đẩy ngược (non-refoulement).
20. Chúng tôi nhấn mạnh thêm rằng luật pháp quốc tế, đặc biệt là luật nhân quyền quốc tế, cũng như luật người tị nạn quốc tế liên quan đến người xin tị nạn và người tị nạn, áp dụng đầy đủ đối với các hành vi liên quan đến đàn áp xuyên quốc gia. Các Quốc gia có nghĩa vụ tôn trọng, bảo vệ và thực thi các quyền con người, cả trên mạng lẫn ngoài đời thực, mà không có sự phân biệt đối xử.
21. Các Quốc gia có nghĩa vụ kiềm chế không thực hiện hoặc tiếp tay cho các hành vi đàn áp xuyên quốc gia, không trợ giúp hoặc hỗ trợ Quốc gia hay bên khác thực hiện hành vi đàn áp xuyên quốc gia, bao gồm cả việc hợp tác với các Quốc gia khác hoặc các cơ quan/tổ chức quốc tế và khu vực khi có rủi ro thực tế hoặc có thể dự đoán trước về đàn áp xuyên quốc gia.
22. Việc áp dụng ngoại lãnh thổ đối với các nghĩa vụ nhân quyền đã được thiết lập rõ ràng trong luật pháp quốc tế. Các Quốc gia có nghĩa vụ đảm bảo rằng bất kỳ hành vi nào có thể quy trách nhiệm cho họ (bao gồm các hành vi có tác động dự đoán trước đến các quyền vượt ra ngoài biên giới của họ) đều phải phù hợp với các nghĩa vụ theo luật pháp quốc tế.
23. Nghĩa vụ không đẩy ngược (non-refoulement) của các Quốc gia mở rộng vượt ra ngoài rủi ro bị đàn áp theo luật người tị nạn và mang tính tuyệt đối liên quan đến việc tước đoạt mạng sống/tự do tùy tiện, tra tấn và đối xử tàn bạo, mất tích cưỡng bức, phủ quyết tư pháp trắng trợn và các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng khác. Nghĩa vụ này cấm việc trả về, trục xuất, dẫn độ hoặc chuyển giao ở bất kỳ nơi đâu có căn cứ đáng tin cậy để tin rằng một cá nhân, nhóm hoặc cộng đồng sẽ phải đối mặt với các vi phạm đó. Các nghĩa vụ này áp dụng không phân biệt đối xử, và đặc biệt là không phụ thuộc vào tình trạng di trú hay an ninh quốc gia của cá nhân, nhóm, cộng đồng liên quan, và không thể bị bãi bỏ trong bất kỳ hoàn cảnh nào.
24. Các Quốc gia có nghĩa vụ bảo vệ các cá nhân trong phạm vi tài phán của mình khỏi các hành vi đàn áp xuyên quốc gia do các bên nước ngoài thực hiện, bao gồm việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và bảo vệ hợp lý, cũng như nâng cao các biện pháp này khi có rủi ro thực tế hoặc dự đoán trước.
25. Các Quốc gia còn có nghĩa vụ đảm bảo rằng bất kỳ cá nhân nào bị vi phạm quyền đều có thể tiếp cận biện pháp khắc phục hiệu quả. Điều này bao gồm nghĩa vụ tiến hành các cuộc điều tra nhanh chóng, triệt để, độc lập, khách quan và hiệu quả đối với các cáo buộc vi phạm; truy tố và xử phạt những kẻ chịu trách nhiệm; và bồi thường đầy đủ cho các cá nhân bị ảnh hưởng (bao gồm hoàn trả, bồi thường tài chính, phục hồi, thỏa mãn và đảm bảo không tái phạm). Các nghĩa vụ này mở rộng đến việc quy trách nhiệm đối với các cá nhân và nhóm cá nhân có hành vi thuộc về Quốc gia, cũng như các cơ quan nhà nước đã chỉ thị hoặc kiểm soát họ. Nghĩa vụ này cũng mở rộng đến các cơ quan nhà nước đã không tận tụy thực hiện nghĩa vụ ngăn chặn, bảo vệ và khắc phục các vi phạm nhân quyền liên quan.
26. Chúng tôi nhắc lại rằng nghĩa vụ bảo vệ nhân quyền của các Quốc gia yêu cầu họ phải có các bước đi thích hợp để ngăn chặn, điều tra, xử phạt và sửa chữa các hành vi xâm phạm nhân quyền do bên thứ ba gây ra (bao gồm các doanh nghiệp kinh doanh, các bên an ninh/quân sự tư nhân, các nhóm vũ trang và các nhóm tội phạm có tổ chức) xảy ra trong lãnh thổ hoặc phạm vi tài phán của họ. Điều này bao gồm việc quản lý các công ty công nghệ để ngăn chặn việc xuất khẩu, bán hoặc chuyển giao các công nghệ giám sát và công cụ khác có khả năng đóng góp vào đàn áp xuyên quốc gia, đồng thời thiết lập các khung pháp lý rõ ràng về sự tôn trọng và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp phù hợp với Các Nguyên tắc Đạo hướng của LHQ về Kinh doanh và Nhân quyền.
27. Các Quốc gia cũng có nghĩa vụ tôn trọng, bảo vệ và thực thi quyền (theo cá nhân hoặc củng các bên khác) được truy cập và giao tiếp không bị cản trở với các cơ quan quốc tế (bao gồm hệ thống nhân quyền Liên Hợp Quốc) mà không bị đe doạ hay trả thù, cả trực tuyến lẫn ngoài đời thực. Điều này bao gồm nghĩa vụ thực hiện các bước để ngăn chặn, điều tra và đảm bảo trách nhiệm giải trình đối với các hành vi đe dọa hoặc trả thù.
Khuyến nghị dành cho các Quốc gia
28. Chúng tôi kêu gọi tất cả các Quốc gia kiềm chế tham gia vào các hành vi đàn áp xuyên quốc gia, bao gồm thông qua các biện pháp sau:
* Kiềm chế thực hiện hoặc hỗ trợ các hành vi đàn áp xuyên quốc gia, và có các bước đi chủ động để ngăn chặn các bên thuộc Nhà nước tham gia vào các hành vi đó;
* Kiềm chế trợ giúp hoặc hỗ trợ các hành vi đàn áp xuyên quốc gia của các Quốc gia khác, bao gồm thông qua việc lạm dụng chia sẻ thông tin, hợp tác giám sát, chiến dịch chung, dẫn độ và tương trợ tư pháp, hoặc cho phép quan chức nước ngoài hoạt động trên lãnh thổ của mình để thực hiện các hành vi đàn áp;
* Tôn trọng và bảo vệ quyền của người di cư, người xin tị nạn, người tị nạn và người không quốc tịch, đồng thời tôn trọng và tuân thủ nghĩa vụ không đẩy ngược theo luật người tị nạn quốc tế và luật nhân quyền quốc tế (bao gồm lệnh cấm tuyệt đối đối với việc trả về, dẫn độ hoặc chuyển giao đến những nơi mà cá nhân đối mặt với rủi ro thực tế bị ngược đãi, tra tấn, mất tích cưỡng bức, tước đoạt mạng sống/tự do tùy tiện, từ chối tư pháp hoặc các vi phạm nghiêm trọng khác, không có ngoại lệ và không phụ thuộc vào tình trạng di trú hay an ninh quốc gia);
* Đảm bảo rằng tất cả các cá nhân, nhóm và cộng đồng có thể hợp tác một cách an toàn với Liên Hợp Quốc cùng các cơ chế tư pháp và nhân quyền quốc tế, khu vực khác.
29. Chúng tôi kêu gọi thêm tất cả các Quốc gia ứng phó với các hành vi đàn áp xuyên quốc gia trong phạm vi tài phán hoặc lãnh thổ của mình thông qua các biện pháp như:
* Xây dựng và thực thi luật pháp, chính sách (có tham vấn với các cá nhân, nhóm và cộng đồng bị ảnh hưởng) để nghiêm cấm và xử phạt các hành vi đàn áp xuyên quốc gia, bao gồm các quy định pháp luật hình sự phù hợp với luật nhân quyền quốc tế;
* Điều tra nhanh chóng, triệt để, độc lập, khách quan và hiệu quả các cáo buộc về đàn áp xuyên quốc gia và đảm bảo trách nhiệm giải trình của những kẻ chịu trách nhiệm (bao gồm điều tra, truy tố kẻ chủ mưu và kẻ thực hiện, giao phản đối ngoại giao, trục xuất nhà ngoại giao, áp đặt cấm thị thực và các hình thức trừng phạt thích hợp khác);
* Hợp tác thiện chí với các Quốc gia khác và các cơ quan quốc tế để ngăn chặn, điều tra và khắc phục các hành vi đàn áp xuyên quốc gia (bao gồm việc thành lập cơ chế phối hợp, đầu mối liên lạc, tương trợ tư pháp, chia sẻ thông tin, các biện pháp bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân, và nỗ lực xác định số phận, tung tích của những người bị mất tích).
30. Chúng tôi kêu gọi tất cả các Quốc gia thực hiện mọi biện pháp khả thi và thông qua luật pháp để tận tụy ngăn chặn và bảo vệ các cá nhân, nhóm trước các rủi ro đàn áp xuyên quốc gia đã biết hoặc có thể dự đoán trước, kể cả khi các hành vi đó chưa cấu thành tội phạm theo luật nội địa, thông qua các biện pháp như:
* Công khai nhận diện, thừa nhận, nâng cao nhận thức và lên án các hành vi đàn áp xuyên quốc gia; đầu tư nguồn lực vào việc theo dõi, ghi nhận hệ thống các hành vi này để cải thiện việc phân tích mô hình, rủi ro/đe dọa mới nổi, dấu hiệu cảnh báo sớm và phản ứng chính sách (bao gồm các hành vi đàn áp kỹ thuật số);
* Đảm bảo đàn áp xuyên quốc gia trên không gian mạng là một thành tố cụ thể trong các sáng kiến lập pháp nhằm xử lý các tác hại trực tuyến;
* Thành lập một đầu mối liên lạc trong chính phủ để làm điểm kết nối đầu tiên, ghi nhận các vụ việc và chuyển giao xử lý; tạo cơ chế phối hợp các chiến lược/biện pháp giữa các cơ quan nhà nước để giải quyết các nhu cầu và rủi ro bảo vệ cụ thể;
* Nâng cao năng lực cho lực lượng thực thi pháp luật, kiểm sát viên, thẩm phán, cơ quan tình báo, nhà ngoại giao, quan chức làm việc với người di cư/tị nạn/không quốc tịch và các cơ quan thẩm quyền liên quan để phát hiện, ngăn chặn, ứng phó và khắc phục các hành vi đàn áp xuyên quốc gia;
* Ngăn chặn việc lạm dụng các khung khổ chống khủng bố (bao gồm chống tài trợ khủng bố), chống tội phạm có tổ chức (bao gồm chống rửa tiền), các biện pháp an ninh quốc gia/khẩn cấp khác, chế độ trừng phạt, hệ thống di trú, thủ tục dẫn độ và cơ chế hợp tác pháp lý quốc tế cho các mục tiêu chính trị hoặc mục đích bất chính khác;
* Áp dụng quy trình thẩm định bổ sung đối với các Thông báo và Diffusions của Interpol; thường xuyên thông tin cho Interpol về kết quả của các thủ tục dẫn độ trong nước (đặc biệt là các vụ việc từ chối dẫn độ do lo ngại về nhân quyền, hoặc việc cấp status tị nạn/bảo vệ quốc tế cho cá nhân bị đàn áp);
* Tính đến hồ sơ đàn áp xuyên quốc gia của các Quốc gia khi xem xét các hiệp định song phương, dẫn độ, cam kết ngoại giao, hợp tác giám sát và chia sẻ thông tin; tránh cấp thị thực ngoại giao cho các nhân sự được biết là từng tham gia vào hành vi đàn áp xuyên quốc gia;
* Quản lý các công nghệ giám sát, cấm và ngăn chặn việc sử dụng chúng vi phạm luật pháp quốc tế (bao gồm việc hoãn xuất khẩu các công cụ phần mềm gián điệp 'spyware' cho đến khi có đủ các biện pháp bảo vệ nhân quyền, bảo vệ mã hóa đầu-cuối, và tăng cường bảo vệ dữ liệu/riêng tư theo luật quốc tế).
31. Chúng tôi kêu gọi tất cả các Quốc gia tăng cường bảo vệ và khắc phục cho các cá nhân, nhóm và cộng đồng bị nhắm mục tiêu đàn áp xuyên quốc gia trong phạm vi tài phán của mình, bao gồm thông qua các biện pháp:
* Chủ động tiếp cận và chia sẻ thông tin với các cộng đồng bị ảnh hưởng, đảm bảo tham vấn thực chất trong việc phát triển các chiến lược bảo vệ do cộng đồng dẫn dắt;
* Cung cấp các biện pháp khắc phục, bảo vệ, bồi thường, phục hồi và hỗ trợ cần thiết khác một cách dễ tiếp cận, nhanh chóng và hiệu quả (thông qua việc lập kênh báo cáo/đầu mối minh bạch; bảo vệ thể chất hiệu quả cho nạn nhân, người thân và các tổ chức của họ; hỗ trợ pháp lý, tâm lý xã hội; hỗ trợ người khuyết tật...);
* Rà soát và đảm bảo các chính sách, chương trình bảo vệ mang tính toàn diện, lấy nạn nhân làm trung tâm, nhạy cảm giới, giao thoa, bao trùm, nhạy cảm văn hóa, không phân biệt đối xử và được cung cấp đủ nguồn tài chính cũng như cơ cấu định chế thích hợp (bao gồm hỗ trợ pháp lý, thị thực nhân đạo, đẩy nhanh hồ sơ tị nạn, đoàn tụ gia đình, tái định cư...).
32. Chúng tôi kêu gọi thêm các Quốc gia sở tại đặt trụ sở của Liên Hợp Quốc, các cơ quan quốc tế/khu vực hoặc tổ chức các hội nghị/cuộc họp cấp cao thực hiện mọi biện pháp để ngăn chặn, ứng phó với các hành vi đe dọa, trả thù do hợp tác với các cơ quan đó, đồng thời đảm bảo quyền tiếp cận không bị hạn chế bất hợp lý (bao gồm việc cấp thị thực kịp thời).
Khuyến nghị dành cho các Bên liên quan khác
33. Chúng tôi khuyến khích các tổ chức quốc tế, khu vực, tiểu khu vực, các cơ quan nhân quyền quốc gia, cơ quan giám sát/trách nhiệm giải trình, các công ty truyền thông/công nghệ, các doanh nghiệp, tổ chức xã hội dân sự, cơ sở học thuật... tăng cường nỗ lực ngăn chặn và xử lý đàn áp xuyên quốc gia. Các công ty an ninh và quân sự tư nhân phải tôn trọng nhân quyền, kiềm chế tham gia vào các hành vi đàn áp xuyên quốc gia (bao gồm qua các vụ kiện SLAPPs, giám sát hoặc bắt cóc).
34. Interpol nên tăng cường các cơ chế nội bộ và bên ngoài để đảm bảo rà soát kịp thời các yêu cầu liên quan đến Thông báo (Notices), Diffusions, Cơ sở dữ liệu Giấy tờ bị mất/thẻ tước, và các cơ chế khác bị các Quốc gia lạm dụng. Interpol cần tăng cường các biện pháp kỷ luật đối với các Quốc gia tái phạm việc lạm dụng cơ chế vi phạm Điều 3 để thực hiện đàn áp xuyên quốc gia. Các tổ chức cảnh sát khu vực (như AIMC, Ameripol, Europol, Afripol, ASEANAPOL) cũng cần thiết lập hoặc tăng cường cơ chế để ngăn chặn việc lạm dụng công cụ hợp tác cảnh sát.
35. Chúng tôi khuyến khích các cá nhân thực hiện quyền truy cập vào dữ liệu liên quan đến mình tại cơ sở dữ liệu của Interpol và yêu cầu chỉnh sửa hoặc xóa bỏ (bao gồm việc nộp đơn lên Ủy ban Kiểm soát Hồ sơ của Interpol - CCF).
36. Liên Hợp Quốc và các cơ quan quốc tế/khu vực cần đảm bảo rằng các cá nhân bị ảnh hưởng có các kênh an toàn để báo cáo, tham gia, và thiết lập cơ chế ngăn chặn/ứng phó với các hành vi đe dọa, trả thù.
37. Các cơ quan nhân quyền quốc gia cần tích cực xử lý vấn đề đàn áp xuyên quốc gia thông qua ghi nhận mô hình, nâng cao nhận thức, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận sự bảo vệ và khắc phục.
38. Các công ty công nghệ có trách nhiệm đặc biệt trong việc kiềm chế tham gia hoặc tiếp tay cho đàn áp xuyên quốc gia (tiến hành thẩm định nhân quyền triệt để đối với các sản phẩm, dịch vụ, nền tảng của mình theo Các Nguyên tắc Đạo hướng của LHQ). Họ nên tăng cường bảo vệ riêng tư, dữ liệu và tính minh bạch liên quan đến hợp tác giám sát với các Quốc gia.
Hành động trong tương lai của Liên Hợp Quốc
39. Chúng tôi ghi nhận công việc quan trọng đã được thực hiện bởi các cơ chế nhân quyền LHQ. Chúng tôi nhận thấy cần phải làm rõ hơn nữa nghĩa vụ của các Quốc gia về phòng ngừa, bảo vệ, trách nhiệm giải trình và khắc phục. Chúng tôi cũng nhận thấy cần tăng cường đối thoại, nâng cao nhận thức, phối hợp, hỗ trợ kỹ thuật, thu thập dữ liệu và tính nhất quán trong việc ghi nhận, ứng phó với các thực hành này.
Kết luận
40. Đàn áp xuyên quốc gia đại diện cho một thách thức ngày càng tăng đối với hệ thống nhân quyền quốc tế và các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc. Việc xử lý vấn đề này đòi hỏi các phản ứng phối hợp, dựa trên quyền con người, lấy nạn nhân làm trung tâm, dựa trên luật pháp quốc tế, nguyên tắc trách nhiệm giải trình, hợp tác quốc tế và sự tham gia thực chất của các cá nhân, nhóm, cộng đồng bị ảnh hưởng.
41. Chúng tôi tái khẳng định cam kết tiếp tục làm việc tập thể để giải quyết các thực hành này và bảo vệ các quyền, tự do của tất cả những người bị ảnh hưởng.
Cơ quan Thẩm định Hiệp ước về nhân quyền của Liên Hợp Quốc
Không có nhận xét nào