Tran Van Tho
20/11/2026

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á Thái bình dương (APEC) năm 2026 vừa kết thúc ở Trung Quốc hôm qua (19/11/2026). Một trong những điểm gây ấn tượng là cách tiếp đón của nước chủ nhà đối với Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. Đón ở sân bay chỉ cấp đại sứ và không có cảnh giới trẻ cầm cờ múa hát chào đón như đối với lãnh đạo các nước khác. Khi chụp ảnh lưu niệm thì bà Takaichi bị xếp ở hàng sau và ở vị trí gần áp chót trong số lãnh đạo của 21 thành viên.
Vẫn biết quan hệ hai nước đang căng thẳng do một phát ngôn của Thủ tướng Takaichi, nhưng nhiều người chắc không đồng tình với cách tiếp đón lãnh đạo của nền kinh tế lớn thứ tư thế giới. Và nếu ai biết lịch sử hình thành APEC với vai trò rất to lớn của Nhật Bản sẽ còn cảm thấy ngỡ ngàng hơn.
APEC thành lập năm 1989 là kết quả của sáng kiến và nỗ lực chuẩn bị hàng chục năm của Nhật Bản, bao gồm hoạt động của học giả, giới doanh nghiệp, quan chức và chính trị gia. Ý tưởng ban đầu về một khu vực tự do ngoại thương tại vùng châu Á Thái bình dương do Giáo sư Kojima Kiyoshi của Đại học Hitotsubashi đề xướng. Sau đó là một loạt các hoạt động cụ thể của các giới. Năm 1967, lãnh đạo các nhà doanh nghiệp thành lập Hội đồng Kinh tế Vành đai Thái bình dương (PBEC). Năm 1968, chính Giáo sư Kojima thúc đẩy các học giả đầu đàn trong vùng thành lập Hội nghị Mậu dịch và Phát triển Thái bình dương (PAFTAD) với mục đích thảo luận về lý luận và thực tiễn các vấn đề liên quan đến việc thúc đẩy mậu dịch và hợp tác phát triển trong vùng. Năm 1978 Thủ tướng Ohira Masayoshi của Nhật đưa ra đề án thành lập Cộng đồng Kinh tế Thái bình dương gây ra sự quan tâm sôi nổi ở các giới trong và ngoài nước Nhật. Năm 1979 trong chuyến viếng thăm Úc và New Zealand, Thủ tướng Ohira đã công bố đề án Cộng đồng Kinh tế Thái bình duwong và được hai nước tán thành. Theo kết quả hội đàm giữa Ohira và Fraser (thủ tướng Úc), một diễn đàn hợp tác khu vực mà sau đó được gọi là Hội nghị Hợp tác Kinh tế Thái Bình dương (PECC) ra đời năm 1980, với sự tham gia của học giả, lãnh đạo doanh nghiệp và quan chức các nước. PECC sau đó hầu như được tổ chức hằng năm và chấm dứt khi APEC thành lập năm 1989 với 12 thành viên. Trung Quốc gia nhập năm 1991.
Ngạn ngữ Trung Quốc có câu “Ẩm thủy tư nguyên” (uống nước nhớ nguồn) hoặc “Uống nước nghĩ đến người đào giếng". Nếu Trung Quốc nghĩ đến lịch sử hình thành APEC chắc là đã có thái độ khác khi đón tiếp thủ tướng Nhật Bản tại APEC 2026./.
中国で開催されたAPEC 2026と日本の位置づけ
2026年のアジア太平洋経済協力会議(APEC)が、昨日(2026年11月19日)、中国で閉幕した。今回、特に印象に残ったことの一つは、開催国中国による日本の高市早苗首相への接遇の仕方であろう。
空港での出迎えは大使級にとどまり、他国の首脳に対する場合のように、若者たちが国旗を手にして歌や踊りで歓迎する光景もなかった。また、記念撮影の際には、高市首相は後列に配置され、21の参加メンバーの首脳の中でも、最下位に近い位置に立たされた。
高市首相のある発言をきっかけに、日中関係が緊張していることは承知している。しかし、世界第4位の経済大国の首脳に対するこのような接遇の仕方には、多くの人が賛同できないのではないだろうか。そして、APECの創設の歴史において日本が極めて大きな役割を果たしたことを知る人ならば、なおさら驚きを禁じ得ないだろう。
1989年に設立されたAPECは、日本が数十年にわたって進めてきた構想と準備の努力の成果である。その取り組みには、学者、経済界、官僚、政治家の活動が含まれていた。
アジア太平洋地域に自由貿易圏を設けるべきという当初の構想は、一橋大学の小島清教授によって提唱された。その後、各界で具体的な活動が相次いで展開された。
1967年には、経済界のリーダーたちが太平洋経済委員会(PBEC)を設立した。1968年には、小島教授自身が地域の有力な研究者たちに働きかけ、太平洋貿易開発会議(PAFTAD)を設立した。その目的は、域内の貿易促進と開発協力に関わる諸問題について、理論と実践の両面から議論することであった。1978年には、日本の大平正芳首相が「太平洋経済共同体」構想を提唱し、日本国内外の各界で大きな関心と活発な議論を巻き起こした。1979年、大平首相はオーストラリアとニュージーランドを訪問した際、「太平洋経済共同体」構想を公表し、両国の賛同を得た。大平首相とオーストラリアのフレーザー首相との会談の成果として、1980年には、後に太平洋経済協力会議(PECC)と呼ばれることになる地域協力フォーラムが発足した。そこには各国の学者、経済界のリーダー、政府関係者が参加した。その後、PECCはほぼ毎年開催され、1989年に12のメンバーによってAPECが設立されると、その役割を終えた。中国は1991年にAPECに加盟した。
中国には「飲水思源」(水を飲むときには、その源を思う)ということわざがある。あるいは、「水を飲むときには、井戸を掘った人のことを思え」ともいう。もし中国がAPECの成立の歴史に思いを致していたならば、2026年のAPECにおいて日本の首相を迎える際にも、違った態度を示していたのではないだろうか。
Trần Văn Thọ
Không có nhận xét nào