Header Ads

  • Breaking News

    Cuộc “săn vàng” gay gắt tại “Cực Nam Cung Hằng”

    Trần Nguyên Thao

    14/11/2026

     

    Cuộc chạy đua xây dựng căn cứ tại Cực Nam Mặt Trăng đang trở thành một “mặt trận kinh tế – địa chính trị mới”, nơi các nhóm cường quốc không gian cạnh tranh gay gắt để chiếm vị trí chiến lược, khai thác nước băng và các tài nguyên quý giá khác . . . mở ra nền kinh tế Mặt Trăng trị giá hàng trăm tỷ Mỹ kim trong những thập niên tới. 

    Diện tích bề mặt Mặt Trăng rộng 37,93 triệu km², tương đương khoảng 1/14 diện tích Trái Đất. Đường kính xích đạo Mặt Trăng chính xác 3.476,2 km, bằng hơn 1/4 đường kính Trái Đất. Mặt Trăng nhỏ hơn “nơi loài người tạm ngụ”, nếu được “đặt lên bàn cân” thì chỉ nặng bằng khoảng 1/50 (*) Trái Đất.

    Vùng “Cực Nam Mặt Trăng” chỉ rộng khoảng 104.000 Km2, bằng gần 32% diện tích đất liền của Việt Nam 327.480 km2, nhưng lại đang là vùng cạnh tranh gay gắt của các cường quốc không gian – nơi sẽ thành trung tâm của một chuỗi giá trị không gian mới, ảnh hưởng trực tiếp đến cấu trúc kinh tế toàn cầu trong những năm trước mặt. 

    – Ở cực Nam Mặt Trăng đang tích tụ dưới đáy hố âm u, ước tính hàng trăm triệu tấn nước đá được ví như “vàng lỏng”, vì là tài nguyên cực kỳ quý giá cho sự sống và cho công trình thám hiểm không gian. Nguồn nước này có thể phân tách thành hydro và oxy để làm pin nhiên liệu giúp tạo ra nhiên liệu tên lửa ngay ngoài không gian, biến Mặt Trăng thành “trạm xăng” của vũ trụ để “tiếp nhiên liệu” cho các hành trình tiến xa hơn vào vũ trụ như Sao Hỏa. Cùng với tài nguyên đất hiếm và đồng vị Helium-3 sẽ đưa đến cho nhân loại giá trị thương mại hàng trăm tỷ Mỹ kim.

    – Ngược lại với hiện tượng đáy hố tối tăm, các đỉnh núi cao ở rìa hố tại Cực Nam Mặt Trăng lại nhận được ánh sáng Mặt Trăng gần như liên tục lên đến 80-90% thời gian. Đây là vị trí hoàn hảo để đặt các tấm pin năng lượng mặt trời nhằm cung cấp điện cho các trạm khai thác thương mại. 

    Do phúc lợi rất lớn sẽ thu được ở nhiều lãnh vực trong tương lai, liên minh Hoa Kỳ và Nga-Tầu đang “trầm mình” vào cuộc chạy đua xây dựng căn cứ tại Cực Nam Mặt Trăng. Các bên đang ráo riết triển khai nhiều dòng tàu đổ bộ robot, lò phản ứng hạt nhân siêu nhỏ, nhằm tiến tới việc đưa con người lên xây dựng căn cứ thường trực tại vùng đất hứa này.

    Diện tích các khu vực có ánh sáng Mặt Trời gần như vĩnh cửu và giàu tài nguyên ở cực Nam rất hạn chế. Quốc gia hoặc công ty nào đặt chân đến trước để thiết lập cơ sở hạ tầng sẽ mặc nhiên chiếm giữ những “mỏ vàng” đắc địa nhất. Vì vậy, Ban tham mưu chuyên ngành không gian của các cường quốc đang ra sức dành lợi thế cho “bước chân của người đến trước”.

     “Cơn sốt vàng” nơi Cung Hằng không giống kiểu “đãi vàng” tại các quặng vàng được khai thác theo lối thủ công từ xa xưa. Ngày nay, do rào cản công nghệ và vốn cực lớn, không phải ai cũng có thể khai thác “vàng lỏng” nơi Cung Hằng. Chỉ những cường quốc có tiềm lực tài chính khổng lồ và nền tảng công nghệ hàng không vũ trụ siêu đẳng mới đủ sức vươn tới cực Nam Mặt Trăng. Trong đó, có sự tham gia mạnh mẽ của khu vực tư nhân như SpaceX, Blue Origin hay Astrobotic đang đóng vai trò tiên phong, đầu tư hàng chục tỷ Mỹ kim để phát triển công nghệ khai thác và vận chuyển hàng hóa lên Mặt Trăng.

    Thay vì sự cạnh tranh đơn lẻ của từng nước, các nước kết hợp thành liên minh địa chính trị chiến lược lớn, tiêu biểu là Mỹ cùng các nước ký Hiệp định Artemis đối đầu với liên minh Nga-Tầu:

    • Theo dữ liệu này 28 tháng 10 năm 2026, 78 quốc gia đã ký Hiệp định Artemis với Mỹ thể hiện cam kết hợp tác minh bạch trong thăm dò và sử dụng tài nguyên không gian. Trong nhóm 78 nước, có 35 quốc gia châu Âu, 19 châu Á, 8 Nam Mỹ, 5 Bắc Mỹ, 9 châu Phi và 2 châu Đại Dương.

    • Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế International Lunar Research Station (ILRS) do Nga-Tầu khởi xướng hiện đã có 17 quốc gia, cùng sự hợp tác của 50 viện nghiên cứu quốc tế.

    Trong khi Hoa Kỳ dẫn đầu qua chương trình Artemis, ba cường quốc không gian khác – Trung cộng, Nga và Liên minh châu Âu – đều đang theo đuổi các kế hoạch khám phá vùng Cực Nam Mặt Trăng, nơi được xem là “kho vàng băng nước” cho sự sống và các căn cứ lâu dài. Sau Hoa Kỳ, Trung cộng hiện tiến nhanh nhất, với chuỗi nhiệm vụ Chang’e liên tục thành công; đặc biệt Chang’e 7 và 8 sẽ khảo sát trực tiếp băng nước và khả năng khai thác tại chỗ. Nga-Tầu cũng phát triển Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế (ILRS), dự kiến hình thành từ 2031–2035. Nga tiếp tục chương trình Luna nhưng tiến độ chậm, phụ thuộc nhiều hơn vào hợp tác với Trung cộng. Về phía châu Âu, EU rút khỏi Luna 27 với Nga sau biến động địa chính trị và đang tái đánh giá chiến lược, dù vẫn ưu tiên nghiên cứu tài nguyên Cực Nam. 

    Hoa Kỳ đang tăng tốc chương trình Artemis để đưa con người trở lại Mặt Trăng. Sau khi Artemis II bay vòng quanh Mặt Trăng thành công, NASA chuẩn bị Artemis III – một bước thử quan trọng: tàu Orion sẽ bay lên quỹ đạo để tập dượt ghép nối với hai mẫu tàu đổ bộ đang cạnh tranh là Starship và Blue Moon. Khi mọi công nghệ sẵn sàng, Artemis IV sẽ đưa phi hành gia hạ cánh xuống Cực Nam Mặt Trăng, đánh dấu lần trở lại đầu tiên kể từ năm 1972. Tiếp đó, Artemis V sẽ bắt đầu xây dựng hạ tầng cho một “Trạm Mặt Trăng”, gồm xe tự hành, robot khảo sát và cả lò phản ứng nhỏ để tạo năng lượng lâu dài.

    Song song với Mỹ, Nga-Tầu đang phát triển Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế (ILRS) theo lộ trình nhiều giai đoạn. Sau khi hoàn tất giai đoạn khảo sát, họ bước vào giai đoạn xây dựng: Trung cộng chuẩn bị phóng Chang’e‑7 để tìm băng nước và Chang’e‑8 để thử công nghệ in 3D bằng vật liệu Mặt Trăng. Nga đóng góp các tàu đổ bộ Luna. Mục tiêu của liên minh này là đưa người lên Mặt Trăng trước 2030 và hoàn thiện một trạm tự động vào 2035, với sự tham gia của hơn 17 quốc gia.

    Nhìn chung, Hoa Kỳ dẫn đầu về công nghệ bay có người lái, còn Nga-Tầu theo đuổi chiến lược dài hạn về robot và căn cứ cố định.

    Nhìn tổng hợp từ thuở xa xưa, loài người đã mang trong lòng một nỗi khát vọng khôn nguôi: bước ra khỏi nơi mình đang sống để tìm hiểu thế giới bao la rộng lớn hơn. Tổ tiên chúng ta đã vượt núi rừng, băng qua đại dương bằng những con thuyền buồm thô sơ lướt sóng để tìm những vùng đất mới. Khi đã đi hết mặt đất, ánh mắt con người lại ngước lên bầu trời, nơi các vì sao gợi mở những ước vọng lớn lao ở chân trời bí ẩn khác.

    Năm 1957, vệ tinh Sputnik đầu tiên bay vào quỹ đạo, mở ra kỷ nguyên thám hiểm không gian. Cột mốc lịch sử khác lại được thiết lập vào năm 1969 khi phi thuyền Apollo 11 của Mỹ lần đầu tiên đưa phi hành gia Neil Armstrong đặt chân lên Mặt Trăng.  Từ đó đến nay, khoa học đã tiến những bước dài: con người đặt chân lên Mặt Trăng, gửi tàu thăm dò đến Sao Hỏa, và nay đang chạy đua khám phá vùng Cực Nam Mặt Trăng để tìm “vàng đông lạnh” – nguồn nước đá có thể nuôi sống các căn cứ tương lai. Báo chí gọi đó là “bước tiến vượt bậc”, và đúng là trí tuệ con người đã đạt nhiều kỳ tích đáng kinh ngạc.

    Nhưng càng đi xa, càng nhìn rộng, con người lại càng nhận ra vũ trụ bao la vẫn vượt ngoài tầm hiểu biết. Những cấu trúc tinh vi, những đinh luật vận hành hành tinh vi bất biến của vũ trụ khiến khoa học dù tiến bộ vẫn chỉ như đang chạm vào lớp vỏ bên ngoài của “Mầu nhiệm cao cả đến vô cùng”. 

    Chính trong hành trình khám phá ấy, loài người cảm nhận sâu sắc rằng công trình Tạo Hóa vẫn còn đầy bí ẩn – một sự hiện diện vượt thời gian, vượt trí hiểu, và mở ra cho con người niềm kính phục trước Thiên Chúa – Đấng đã dựng nên muôn loài, muôn vật.

     

    __________________

    Tham khảo:

    – https://ntrs.nasa.gov/api/citations/20230007818/downloads/ACD-50044%20Lunar%20Surface%20Data%20Book%20Rev%20A.pdf

    – https://www.nasa.gov/reference/moonbase-environment/

    – https://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?arnumber=10542190

    • (*) Viết ra đầy đủ thì Mặt Trăng nặng:73.500.000.000.000.000.000.000 kg


    Không có nhận xét nào