Thanh Hà/RFI
14/11/2026
1997-2020, trong 30 năm số bệnh nhân dưới 54 tuổi bị tai biến mạch máu não (stroke trong tiếng Anh hay AVC theo tiếng Pháp) đã tăng gần gấp đôi trên thế giới. Pháp không phải là một ngoại lệ. Tăng huyết áp, thừa cân, tiểu đường, thuốc lá và ma túy là những nguyên nhân khiến đây không còn là một căn bệnh của người cao tuổi.

Thể đột quỵ thường gặp nhất là do thiếu máu não. Ảnh minh họa. © Getty Images/iStockphoto /John Kevin
Tại Pháp hiện nay, có từ 140.000 đến 155.000 bị tai biến mạch máu não mỗi năm và theo các dự phóng, đến ngưỡng 2050, số ca đột quỵ sẽ tăng 200 % so với hiện tại. Hiện tượng này dễ hiểu do dân số đang già đi. Nhưng đáng chú ý hơn cả là trong 30 năm, số bệnh nhân bị tai biến mạch máu não dưới 54 tuổi đã tăng gần gấp đôi trên thế giới.
Tăng huyết áp, thừa cân, tiểu đường : Giới y khoa báo động về một hiện tượng mang tính toàn cầu.
Những nguyên nhân nào khiến số người bị đột quỵ tăng mạnh, bất luận giới hạn tuổi tác và tại sao căn bệnh này không tha cho « những đối tượng trẻ tuổi » ? Thay đổi này đòi hỏi những phương pháp mới về y khoa trong cách tiếp cận, xử lý các ca bị tắc nghẽn mạch máu não, những căn bệnh về đường tim mạch. Quan trọng không kém là khâu hỗ trợ các bệnh nhân trong giai đoạn phục hồi giúp họ trở lại với cuộc sống bình thường.
Không chỉ có người cao tuổi mới có nguy cơ bị đột quỵ, tắc nghẽn tim mạch, vỡ mạch máu não, theo nghiên cứu đăng trên tạp chí chuyên về thần kinh học của Mỹ Neurology hôm 23/09/2026. Hiện tại 75 % ca bệnh là những người trên 65 tuổi, nhưng 25 % còn lại là « những người trưởng thành và còn trẻ tuổi ». Giới y khoa thuộc đại học Cincinnati -bang Ohio, Hoa Kỳ thực hiện một cuộc khảo sát cho trên một 100.000 người Mỹ ở độ tuổi từ 20-54, « những đối tượng trẻ tuổi ». Năm 1993 trên 100.000 ca đó, có 34 trường hợp bị đột quỵ. Đến năm 2020, tỷ lệ này tăng 83 %.
Emily E. R. Ficher, một trong những tác giả công trình khảo sát của đại học Cincinnati ghi nhận : « Trước đây đột quy thường được coi là một căn bệnh nhắm tới người cao tuổi. Nhưng kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy, bệnh này đang phát triển mạnh nơi các đối tượng trẻ tuổi ».
Hoa Kỳ không là một ngoại lệ. Giáo sư Yannick Béjot, Đại Học Y Khoa Dijon,vùng Bourgogne, miền đông nước Pháp ghi nhận : Căn cứ vào những thống kê từ bệnh viện Dijon, nơi ông làm việc, trong giai đoạn 1985-2017 số ca bị tai biến mạch máu não và tắc nghẽn mạch tim nơi các đối tượng trong độ tuổi từ 18-55 đã « tăng lên hơn gấp đôi ».
Trên quy mô toàn quốc, các dữ liệu của hệ Thống Y Tế Quốc Gia -Système National de Données de Santé cũng đưa ra kết luận tương tự. Ở một vị trí khác, Philippe Meynard, chủ tịch hiệp hội AVC Tous Concernés chuyên hỗ trợ các nạn nhân tai biến mạch máu não và bản thân ông từng bị đột quỵ khi còn « trẻ tuổi » nhận diện những yếu tố dẫn tới tình trạng này. Hiệp hội AVC Tous Concernés được thành lập năm 2016 trụ sở gần thành phố Bordeaux, miền tây nam nước Pháp.
RFI : Vì sao hiện nay người trẻ bị đột quỵ ngày càng nhiều ?
Philippe Meynard : « Đáng buồn là hiện tượng này có thể được giải thích khá dễ dàng. Chúng ta cần xem xét các yếu tố gây ra nguy cơ đột quỵ. Yếu tố đầu tiên hết là bệnh tăng huyết áp động mạch và căn bệnh này được ghi nhận ở 80% các trường hợp tai biến mạch máu não. Thực tế cho thấy người trẻ ngày càng bị tăng huyết áp nhiều hơn. Điều đáng nói là cho đến nay, những đối tượng trẻ không theo dõi và kiểm tra tình trạng huyết áp.
Ngoài ra còn có nhiều lý do khác dẫn đến đột quỵ như là sự thiếu vận động, tình trạng tăng cân, chế độ ăn uống thiếu điều độ và thiếu cân bằng, ăn uống quá nhiều chất béo chất đường… Những yếu tố này ảnh hưởng đến bệnh tiểu đường và bệnh mỡ trong máu. Tất cả đều gây ra những hậu quả đối với sức khỏe tổng thể của cơ thể, đặc biệt là gây ra huyết áp cao. Về báo cáo chị vừa đề cập đến, nhìn kỹ nội dung chúng ta thấy còn có những yếu tố khác rất đáng lo ngại khi mà các đối tượng trẻ hút thuốc và uống rượu, bia quá nhiều.
Đặc biệt, trong vòng 30 năm qua, chúng ta đã chứng kiến sự thay đổi rất lớn ở một nhóm tuổi, nhất là những người trưởng thành trẻ tuổi. Trước đây, chỉ có một bộ phận rất nhỏ trong nhóm tuổi này sử dụng các chất cấm, ma túy. Nhưng ngày nay, tỷ lệ đó đã lên tới gần 30% số người cùng nhóm tuổi sử dụng cần sa hoặc các chất gây nghiện khác.
Như vậy, ngày nay giới trẻ đang phải đối mặt với rất nhiều yếu tố nguy cơ đáng lo ngại : tăng huyết áp, tiêu thụ quá nhiều chất béo và đường, chế độ ăn uống không hợp lý, cũng như việc sử dụng rượu bia, thuốc lá và các chất gây nghiện.
Tuy nhiên, khi nhìn nhận thực trạng người trẻ đang phải đối mặt với các bệnh tim mạch và mạch máu não, chúng ta cần nhớ rằng những người trẻ hôm nay chính là người cao tuổi của ngày mai. Trên thực tế, hiện nay 3/4 số ca đột quỵ xảy ra ở những người trên 65 tuổi. Vì vậy, nếu số ca đột quỵ ở người trẻ tăng mạnh, chúng ta sẽ phải đối mặt với một vấn đề nghiêm trọng và ở quy mô lớn hơn nhiều trong những năm tới ».
RFI : Tại sao người trẻ lại bị tăng huyết áp nhiều hơn?
Philippe Meynard : « Trước hết là do lối sống ít vận động. Điều này dẫn đến tình trạng tăng cân đáng kể, mà chúng ta thường gọi là hiện tượng béo phì. Bên cạnh đó là vấn đề về chế độ ăn uống, dinh dưỡng, đặc biệt là việc thường xuyên sử dụng thức ăn nhanh (fast food), tiêu thụ quá nhiều đường từ các loại nước ngọt có gas và quá nhiều chất béo từ bánh hamburger cũng như những loại thức ăn tương tự.
Chế độ ăn uống đã thay đổi rất nhiều trong vòng 30 năm qua. Nhiều người không còn chú trọng vào việc phải tiêu thụ nhiều rau, củ, quả hay là phải giữ chế độ ăn uống cân bằng và lãnh mạnh mà vẫn đầy đủ chát bổ và dinh dưỡng. Nói cách khác, chế độ ăn uống không lành mạnh, tiêu thụ nhiều chất béo hơn, nhiều đường hơn và ngày càng ít vận động, không tập thể dục đầy đủ dễ dẫn đến các vấn đề tim mạch. Ngoài ra, trong chế độ ăn uống, chúng ta còn tiêu thụ quá nhiều muối. Bên cạnh đường, muối cũng là một yếu tố góp phần làm tăng huyết áp nghiêm trọng hơn ».
RFI : Giáo sư Sonia Alamowitch, trưởng khoa Cấp Cứu và điều trị Đột Quỵ tại bệnh viện Pitié Salpetrière, Paris đánh giá, chỉ cần loại bỏ 10 trong số những yếu tố dễ làm tắc nghẽn mạch máu nhất là có thể « xóa được 80 % nguy cơ đột quỵ ». Một cách cụ thể, cần làm gì để phòng ngừa tình trạng này ở các đối tượng « trưởng thành và trẻ tuổi » ?
Philippe Meynard : « Trước hết, cần giải thích và nâng cao nhận thức cho các đối tượng trong độ tuổi từ 20 đến 54. Các cơ quan chức năng cũng cần tiếp tục quan tâm đến những tác động tiêu cực của lối sống ít vận động. Ngoài ra, tại Pháp hiện nay đã có một số sáng kiến được triển khai, đặc biệt nhằm hạn chế việc trẻ nhỏ tiếp cận với các thiết bị màn hình quá sớm mà bỏ lơ các sinh hoạt thể thao.
Bên cạnh đó, làm thế nào để điều chỉnh chế độ dinh dưỡng khi mà cứ một nhà hàng truyền thống đóng cửa, thì lại mọc lên hai cửa hàng thức ăn nhanh. Ngày nay, việc ăn một chiếc hamburger hay uống một lon nước ngọt cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển và sức khỏe lâu dài của một người, đặc biệt là giới trẻ. Mỗi chiếc bánh mì kẹp quá béo và mỗi lon nước ngọt uống vào đều có thể làm giảm đi một phần tuổi thọ ».
RFI : Người ta thường nói điều quan trọng nhất là cuộc chạy đua với thời gian, « không thể bỏ lỡ những giây phút vàng » vậy phản ứng đầu tiên khi phát hiện một người có dấu hiệu đột quỵ là gì ?
Philippe Meynard : « Cần chủ động phòng ngừa các tình huống khẩn cấp và đặc biệt là ở Pháp, thì phải gọi ngay số cấp cứu 15 hoặc 911 để các bác sĩ có thể xác định chính xác điều gì đang xảy ra. Quan trọng hơn, cần đưa người nghi ngờ bị đột quỵ đến bệnh viện càng sớm càng tốt để được thực hiện các xét nghiệm đặc biệt là chụp MRI (cộng hưởng từ), nhằm xác định thật nhanh người bệnh đang gặp phải loại tai biến nào. Từ đó, các bác sĩ mới có thể đưa ra phương pháp điều trị phù hợp và tốt nhất.
Tuy nhiên, thực tế này cũng đòi hỏi ngành y tế phải có những thay đổi lớn. Bởi vì trước đây, khi đã quen với việc 3/4 số bệnh nhân đột quỵ là những người trên 65 tuổi, thì hệ thống y tế và đặc biệt là các khoa cấp cứu cũng cần thay đổi nhận thức. Các bác sĩ cần luôn ghi nhớ rằng một người mới 30 tuổi vẫn có thể bị đột quỵ, ngay cả khi đây không phải là chẩn đoán đầu tiên mà họ nghĩ đến. Khi chứng kiến số ca đột quỵ gia tăng mạnh như hiện nay, ngành y tế cần phải tính đến nguy cơ này và đưa nó vào quy trình thăm khám, chẩn đoán ».
RFI : Vẫn nghiên cứu của đại học Cincinnati cho thấy so với 30 năm trước đây, tỷlệ tử vong nơi các ca bị tai biến đã giảm được hơn 2 điểm (từ 11,7 % xuống còn 9,4%). Hiệp hội AVC Tous Concerné đã hoạt động từ 2016 ông đã ghi nhận một số những thay đổi nào trong các phương pháp điều trị và hỗ trợ bệnh nhân sau cơn tai biến ?
Philippe Meynard : « Chúng tôi đã chứng kiến nhiều thay đổi trong công tác điều trị đột quỵ. Đối với những bệnh nhân bị đột quỵ và được tiếp cận với phương pháp điều trị ban đầu, một trong những phương pháp đó là tiêu sợi huyết (thrombolyse). Có nghĩa là tiêm một loại thuốc để làm tan cục máu đông.
Ngoài ra, y học còn có một bước tiến quan trọng khác là phương pháp hút huyết khối, đặc biệt là lấy cục máu đông trong não. Chúng ta nhận thấy rằng mặc dù y học đã đạt được những tiến bộ vô cùng quan trọng và các di chứng thể chất ngày càng có thể được hạn chế, nhưng trên thực tế, những dạng khuyết tật vô hình, đặc biệt là các vấn đề về nhận thức, vẫn khiến cuộc sống của người bệnh trở nên vô cùng khó khăn, thậm chí bị đảo lộn hoàn toàn.
Ngoài ra đối với những người từng bị đột quỵ, việc hỗ trợ tâm lý là vô cùng cần thiết. Chính vì vậy, hiệp hội của chúng tôi tổ chức các hoạt động được gọi là Café AVC (Cà phê đột quỵ).
Đây là những buổi gặp gỡ, nơi mọi người có thể cùng ngồi bên tách cà phê và đặt ra tất cả những câu hỏi mà trước đây họ chưa dám hỏi những người thân xung quanh mình. Trong những cuộc trao đổi này, mọi người có quyền khóc, có quyền bày tỏ sự lo lắng và được nhận sự giúp đỡ, chia chia từ những người khác. Những tình nguyện viên, trong đó có những người bản thân họ cũng từng là nạn nhân của đột quỵ đứng ra tổ chức các cuộc gặp gỡ này. Đó là một trong những hoạt động của chúng tôi.
Chúng tôi đặc biệt chú trọng vào khâu phòng ngừa. Thí dụ như chúng tôi có những chiếc xe mang tên Transybus đi đến tận nơi để gặp gỡ những người sống cô lập, đặc biệt là tại các vùng nông thôn, cung cấp thông tin và kiến thức đề phòng tránh bị tai biến. Đó là những thông tin rất cơ bản về những yếu tố nguy cơ gây đột quỵ ; về những triệu chứng để nhận biết trong trường hợp này, về cách xử lý và sơ cứu khi phát hiện người có dấu hiệu bị tai biến … Tất cả những hoạt động này càng trở nên cần thiết hơn khi các vùng nông thôn đang phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các dịch vụ y tế và thời gian tiếp cận dịch vụ chăm sóc y tế đôi khi rất lâu.
Vì vậy, cách tốt nhất để không phải rơi vào tình huống khẩn cấp và được cấp cứu kịp thời chính là chủ động chăm sóc sức khỏe bản thân. Chúng ta cần phát hiện sớm và điều trị sớm các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là bệnh tăng huyết áp động mạch ».
RFI : Chân thành cảm ơn Philippe Meynard, chủ tịch hiệp hội AVC Tous Concernés.
Trong một cuộc nói chuyện khác, cũng ông Meynard đã đặc biệt báo động về tầm mức quan trọng của các khâu phục hồi chức năng. Di chứng sau đột quỵ có thể rất đa dạng (liệt, rối loạn ngôn nữ, mệt mỏi, suy giả chức năng nhận thức …) và kéo dài theo thời gian. Theo báo cáo của Thẩm Kế Viện năm 2025, hệ thống y tế của Pháp hiện không đủ phương tiện giúp đỡ những ca bệnh tìm lại cuộc sống như trước khi xảy ra tai biến.
Trưởng khoa Thần Kinh Đại học Y Khoa thành phố Lille, giáo sư Charlotte Cordonnier ghi nhận « Cuộc sống sau đột quỵ là một vấn đề cần đặc biệt quan tâm ». Điều này càng quan trọng hơn nữa khi mà các đối tượng bị tai biến là người trẻ tuổi.
RFI
Không có nhận xét nào