Header Ads

  • Breaking News

    L’Accueil – Một địa chỉ văn hóa của Huế nửa đầu thế kỷ 20

    NP Bửu Nam và nhóm nghiên cứu Di sản Huế

    19/11/2026

    “…Điều đáng chú ý là L’Accueil không chỉ phục vụ một cộng đồng tôn giáo. Trong một giai đoạn lịch sử nhất định, nơi đây đã trở thành điểm gặp gỡ của nhiều thành phần trong xã hội Huế, từ giới trí thức, học sinh, sinh viên đến các nhân vật thuộc triều đình và những người hoạt động văn hóa, xã hội.

    Ngày nay, khi công trình cuối cùng gắn với địa chỉ này đã bị phá dỡ vào tháng 11/2026, việc nhìn lại lịch sử L’Accueil không chỉ có ý nghĩa ghi nhận một cơ sở kiến trúc đã mất, mà còn là dịp tìm hiểu một bộ phận đời sống văn hóa đô thị Huế trong nửa đầu thế kỷ XX”.

    Dẫn :

    Từ một không gian tri thức, giáo dục và giao lưu văn hóa đến ký ức của một đô thị đã mất

    Trong lịch sử văn hóa Huế nửa đầu thế kỷ XX, bên cạnh những thiết chế văn hóa gắn với triều đình, trường học, hội quán và các cơ sở tôn giáo, L’Accueil là một địa chỉ khá đặc biệt. Được hình thành từ sáng kiến của Dòng Chúa Cứu Thế (DCCT) tại Huế vào những năm 1930, nơi đây từng đảm nhiệm nhiều chức năng: thư viện, hội trường, không gian diễn thuyết, biểu diễn nghệ thuật, sinh hoạt thể thao và giao lưu cộng đồng.

    Điều đáng chú ý là L’Accueil không chỉ phục vụ một cộng đồng tôn giáo. Trong một giai đoạn lịch sử nhất định, nơi đây đã trở thành điểm gặp gỡ của nhiều thành phần trong xã hội Huế, từ giới trí thức, học sinh, sinh viên đến các nhân vật thuộc triều đình và những người hoạt động văn hóa, xã hội.

    Ngày nay, khi công trình cuối cùng gắn với địa chỉ này đã bị phá dỡ vào tháng 11/2026, việc nhìn lại lịch sử L’Accueil không chỉ có ý nghĩa ghi nhận một cơ sở kiến trúc đã mất, mà còn là dịp tìm hiểu một bộ phận đời sống văn hóa đô thị Huế trong nửa đầu thế kỷ XX.

    1. Bối cảnh hình thành: Một sáng kiến văn hóa giữa lòng kinh đô

    Dòng Chúa Cứu Thế bắt đầu hiện diện tại Huế từ cuối năm 1925, với ba nhà truyền giáo người Canada là Hubert Cousineau, Eugène Larouche và Barnabé St-Pierre. Các vị đến Huế ngày 30/11/1925 và được Giám mục Eugène Marie Allys (Đức cha Lý), lúc đó là Giám mục Đại diện Tông tòa Huế, đón tiếp.

    Ngày 25/3/1929, cộng đoàn Dòng Chúa Cứu Thế chính thức được thành lập tại Huế. Từ cơ sở ban đầu, các tu sĩ từng bước xây dựng một hệ thống công trình phục vụ đời sống tôn giáo, giáo dục và xã hội.

    Bối cảnh Huế lúc bấy giờ có những đặc điểm đáng lưu ý. Đây vẫn là kinh đô của triều Nguyễn, đồng thời là trung tâm hành chính, giáo dục và văn hóa quan trọng của Trung Kỳ. Các trường học như Quốc học, Đồng Khánh, các trường tư thục và cơ sở đào tạo tôn giáo thu hút học sinh từ nhiều địa phương đến sinh sống, học tập.

    Sự phát triển của hệ thống giáo dục hiện đại, báo chí quốc ngữ và những luồng tư tưởng mới đã tạo nên một môi trường giao lưu trí thức ngày càng đa dạng. Nhu cầu về những không gian đọc sách, diễn thuyết, trao đổi học thuật và tổ chức các hoạt động văn hóa cũng vì thế tăng lên.

    Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một cơ sở văn hóa có khả năng tiếp đón nhiều thành phần xã hội là một sáng kiến đáng chú ý của Dòng Chúa Cứu Thế.

    Năm 1930, thông qua Mission Apostolique de Huế, Dòng Chúa Cứu Thế mua đấu giá một khu đất rộng khoảng 20.433,5 m² trên đường Khải Định, nay là đường Nguyễn Huệ. Hồ sơ giao dịch được lập ngày 29/11/1930 và được Tòa Khâm sứ phê duyệt ngày 26/12 cùng năm.

    Trên khu đất này, bên cạnh những công trình phục vụ hoạt động của nhà dòng, một tổ hợp cơ sở giáo dục, văn hóa và xã hội từng bước được hình thành.

    2. L’Accueil và sự hình thành một tổ hợp văn hóa – xã hội

    Theo tư liệu lịch sử của Tổng Giáo phận Huế và Dòng Chúa Cứu Thế, các cơ sở văn hóa bên kia đường Nguyễn Huệ, đối diện khuôn viên nhà thờ và tu viện hiện nay, được xây dựng trong nhiều giai đoạn.

    Trong đó, ba hạng mục quan trọng là thư viện L’Accueil, hội trường L’Accueil và nhà đọc sách.

    Thư viện được khởi công ngày 7/3/1938, khai mạc ngày 24/9/1938. Hội trường L’Accueil được khánh thành ngày 11/5/1939. Đến ngày 9/1/1943, nhà đọc sách tiếp tục được khởi công.

    Tên gọi L’Accueil trong tiếng Pháp có nghĩa là sự đón tiếp, tiếp đón. Cái tên này phần nào thể hiện tinh thần và chức năng của cơ sở: tạo ra một không gian mở, nơi mọi người có thể đến đọc sách, tham dự các sinh hoạt trí thức và văn nghệ, bất kể thành phần xã hội hay tôn giáo.

    Đặc biệt, hội trường L’Accueil có cấu trúc và công năng khá đa dạng. Đây không đơn thuần là một phòng hội họp mà còn là không gian tổ chức các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, thể thao và sinh hoạt cộng đồng.

    Theo tư liệu của Tổng Giáo phận Huế, nơi đây từng tổ chức các hoạt động bóng rổ, bóng chuyền, trình diễn văn nghệ và các vở diễn mang nội dung tôn giáo.

    Nếu đặt trong bối cảnh Huế những năm 1930, khi các thiết chế văn hóa công cộng còn chưa phát triển rộng rãi, sự xuất hiện của một tổ hợp có thư viện, hội trường và không gian sinh hoạt đa năng như vậy là một đóng góp đáng kể cho đời sống đô thị.

    Cần nhìn nhận L’Accueil trong mối liên hệ với toàn bộ hệ thống cơ sở của Dòng Chúa Cứu Thế, chứ không chỉ như một công trình độc lập. Bên cạnh thư viện và hội trường, còn có Đệ tử viện, các cơ sở đào tạo và sau này là Lưu xá Nguyễn Trường Tộ.

    Lưu xá Nguyễn Trường Tộ được thành lập vào tháng 4/1941, theo tư liệu của Dòng Chúa Cứu Thế. Cơ sở này tiếp nhận học sinh từ nhiều nơi về Huế học tập, không phân biệt lương giáo. Số lưu học sinh tăng từ 21 em năm 1942 lên 44 em năm 1943 và 54 em trong năm học tiếp theo.

    Những hoạt động ấy cho thấy định hướng của Dòng Chúa Cứu Thế không chỉ giới hạn trong việc xây dựng cơ sở phụng tự, mà còn mở rộng sang lĩnh vực giáo dục, chăm sóc học sinh và phục vụ cộng đồng.

    3. Một không gian gặp gỡ của đời sống trí thức Huế

    Giá trị đặc biệt của L’Accueil không chỉ nằm ở kiến trúc hay cơ sở vật chất, mà còn ở những hoạt động văn hóa và thành phần xã hội từng hiện diện tại đây.

    Trong những năm cuối thập niên 1930 và đầu thập niên 1940, Huế là nơi tập trung nhiều trí thức, nhà giáo, học giả, nhà báo và công chức. Các hoạt động học thuật, diễn thuyết và trao đổi tư tưởng đã góp phần tạo nên diện mạo riêng của đời sống trí thức kinh đô.

    Theo các tư liệu lịch sử của Dòng Chúa Cứu Thế, L’Accueil từng là nơi tổ chức những buổi nói chuyện chuyên đề với sự tham gia của nhiều nhân vật có học thức và uy tín đương thời.

    Trong số những người được nhắc đến có linh mục Léopold Cadière, một học giả nổi tiếng với những công trình nghiên cứu về lịch sử, văn hóa và tôn giáo Việt Nam; linh mục Đaminh Hồ Ngọc Cẩn; linh mục Ngô Đình Thục và linh mục Nguyễn Văn Thích.

    Các chủ đề trao đổi không chỉ giới hạn trong tôn giáo mà còn đề cập đến nhiều vấn đề giáo dục, văn hóa, xã hội và tư tưởng.

    Một đặc điểm đáng chú ý của sinh hoạt văn hóa tại đây là sự giao lưu giữa các thành phần xã hội vốn có những vị trí và quan điểm khác nhau. Không gian L’Accueil từng được nhắc đến trong mối liên hệ với giới trí thức, các nhân vật hoạt động xã hội và một số nhân vật chính trị đương thời.

    Những cái tên như Phan Bội Châu, Phạm Quỳnh và Tố Hữu cũng thường xuất hiện trong các hồi ức và tư liệu liên quan đến đời sống văn hóa Huế giai đoạn này và có thể hiện diện trao đổi ở Hội trường 

    L’ Accueil.

    Tuy nhiên, cần phân biệt giữa sự hiện diện tại Huế, mối liên hệ với cơ sở và việc trực tiếp tham gia một hoạt động cụ thể tại L’Accueil. Đây là những chi tiết cần tiếp tục đối chiếu với báo chí, hồi ký và tư liệu lưu trữ để xác định chính xác.

    Dù vậy, từ những thông tin hiện có, có thể nhận thấy L’Accueil từng là một trong những địa điểm góp phần tạo nên mạng lưới giao lưu văn hóa tương đối cởi mở của Huế trước năm 1945.

    4. L’Accueil và mối liên hệ với triều đình nhà Nguyễn

    Một phương diện khác làm nên nét riêng của L’Accueil là mối liên hệ với triều đình nhà Nguyễn trong giai đoạn cuối cùng của chế độ quân chủ Việt Nam.

    Huế lúc ấy vẫn là nơi sinh hoạt của hoàng gia và bộ máy Nam triều. Những hoạt động văn hóa, xã hội có sự tham gia của các quan chức triều đình thường cần những không gian tổ chức phù hợp.

    Theo các tư liệu và hình ảnh được lưu giữ, hội trường L’Accueil từng được sử dụng cho một số sự kiện liên quan đến hoàng gia, trong đó có những dịp lễ mừng thọ và sinh nhật các thành viên hoàng tộc.

    Một hình ảnh tư liệu đáng chú ý là lễ Vạn Thọ khánh tiết của vua Bảo Đại tổ chức tại L’Accueil năm 1942. Bức ảnh này, được giới thiệu trong bài viết của Nguyễn Tuấn Trần, là một dấu tích trực quan có giá trị về chức năng xã hội của công trình.

    Sự hiện diện của Hoàng hậu Nam Phương và các nhân vật thuộc triều đình trong những hoạt động tại đây cũng được nhắc đến trong các tư liệu về lịch sử Dòng Chúa Cứu Thế Huế.

    Những mối liên hệ này cho thấy L’Accueil không phải là một không gian khép kín của riêng một tổ chức tôn giáo. Trong thực tế, cơ sở đã tham gia vào đời sống văn hóa rộng hơn của kinh đô, trở thành nơi gặp gỡ giữa các cộng đồng và những nhóm xã hội khác nhau.

    Đây cũng là một khía cạnh đáng lưu ý khi nghiên cứu lịch sử văn hóa Huế: bên cạnh các thiết chế chính thức của triều đình, vẫn tồn tại những không gian giao lưu được hình thành từ sáng kiến của các tổ chức xã hội và tôn giáo

    5. Một địa chỉ của nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng

    L’Accueil còn gắn với một giai đoạn đáng chú ý trong lịch sử biểu diễn nghệ thuật tại Huế.

    Hội trường với không gian tương đối rộng đã tạo điều kiện cho những hoạt động văn nghệ, trình diễn và giao lưu nghệ thuật. Không gian này có thể phục vụ nhiều loại hình biểu diễn, từ những vở diễn mang nội dung tôn giáo đến các chương trình văn nghệ và hoạt động của học sinh.

    Trong bối cảnh nghệ thuật sân khấu Việt Nam đang có nhiều chuyển biến, đặc biệt là sự xuất hiện và phát triển của các hình thức sáng tác, biểu diễn mới, những địa điểm như L’Accueil có ý nghĩa nhất định đối với đời sống nghệ thuật đô thị.

    Một số tư liệu hồi ức còn nhắc đến các buổi diễn kịch thơ tại đây, với sự liên hệ đến những tên tuổi như Nguyễn Bính, Xuân Diệu và Yến Lan. Những thông tin cụ thể về từng chương trình biểu diễn cần được tiếp tục kiểm chứng qua báo chí và tư liệu văn học đương thời.

    Dẫu vậy, điều có thể nhận thấy là hội trường L’Accueil từng đảm nhiệm một chức năng văn hóa quan trọng: tạo ra một địa điểm để các hoạt động biểu diễn, giao lưu và thưởng thức nghệ thuật có thể diễn ra ngoài phạm vi cung đình hoặc các cơ sở giáo dục truyền thống.

    Ở góc độ lịch sử đô thị, đây là một đóng góp không nhỏ. Một thành phố không chỉ được tạo nên bởi những công trình kiến trúc hay những thiết chế hành chính, mà còn bởi những không gian nơi con người gặp gỡ, trao đổi, sáng tạo và chia sẻ đời sống tinh thần.

    L’Accueil từng là một không gian như thế.

    6. Từ năm 1945: Những biến đổi trong chức năng sử dụng

    Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 và những biến động của thời cuộc, chức năng của L’Accueil bắt đầu thay đổi.

    Theo tư liệu được Dòng Chúa Cứu Thế công bố, trong giai đoạn sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cơ sở này từng được sử dụng cho những mục đích khác với chức năng văn hóa ban đầu.

    Đến năm 1952, hội trường L’Accueil được sử dụng làm xưởng cưa. Đây là bước chuyển đáng kể trong lịch sử của công trình: từ một không gian chủ yếu phục vụ hoạt động văn hóa, giáo dục và cộng đồng sang chức năng sản xuất.

    Những cơ sở khác trong khu vực cũng trải qua nhiều biến đổi theo tình hình kinh tế, xã hội và chính trị của từng thời kỳ.

    Từ đó, hoạt động văn hóa từng làm nên tên tuổi L’Accueil dần không còn duy trì như trước.

    Tuy nhiên, trong ký ức của nhiều người từng sống tại Huế, L’Accueil vẫn là một địa danh gắn với một thời kỳ sinh hoạt văn hóa phong phú. Đó không chỉ là ký ức về một tòa nhà mà còn là ký ức về những buổi diễn thuyết, những cuộc gặp gỡ, những hoạt động văn nghệ và một không gian công cộng từng có vị trí riêng trong đời sống kinh đô.

    7. Từ di sản kiến trúc đến vấn đề bảo tồn ký ức đô thị

    Theo hồ sơ lịch sử do Dòng Chúa Cứu Thế công bố, khu đất L’Accueil ban đầu có diện tích nằm trong tổng thể hơn 20.000 m² được mua từ năm 1930. Phần đất dành cho tổ hợp L’Accueil được xác định khoảng 4.680 m².

    Trải qua những biến động lịch sử, diện tích khu đất còn lại được đo đạc vào năm 2021 là khoảng 2.550,4 m².

    Vấn đề quản lý và quyền sử dụng khu đất đã trở thành nội dung có nhiều ý kiến khác nhau trong nhiều thập niên. Đặc biệt, việc bàn giao tài sản xưởng cưa năm 1978 và phạm vi quyền sử dụng đất là những vấn đề pháp lý mà các bên có quan điểm khác nhau. Những nội dung này cần được xem xét trên cơ sở đầy đủ hồ sơ địa chính, văn bản hành chính và các chứng từ lịch sử; không nên đồng nhất lịch sử sử dụng công trình với kết luận về quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng đất.

    Trong khi những vấn đề ấy chưa được giải quyết dứt điểm, công trình L’Accueil đã bị phá dỡ trong các ngày 17–19/11/2026.

    Sự kiện này đánh dấu sự kết thúc về mặt vật thể của một công trình có lịch sử gần một thế kỷ, từng gắn với một giai đoạn đáng nhớ trong đời sống văn hóa Huế.

    Nhìn từ góc độ bảo tồn di sản, sự mất đi của L’Accueil đặt ra một vấn đề rộng hơn câu chuyện về một tòa nhà: làm thế nào để nhận diện và bảo vệ những địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa ngay cả khi chúng không phải là cung điện, đình chùa hay những công trình kiến trúc đã được xếp hạng di tích?

    Bởi giá trị của một địa chỉ văn hóa không chỉ nằm ở tuổi đời, hình thức kiến trúc hay vật liệu xây dựng. Giá trị ấy còn được tạo nên bởi những hoạt động từng diễn ra, những con người từng hiện diện và những ký ức xã hội được tích lũy qua nhiều thế hệ.

    L’Accueil có ý nghĩa chính từ phương diện đó.

    8. Tạm kết: Một không gian đã mất, một phần ký ức Huế còn lại

    Nhìn lại lịch sử Huế nửa đầu thế kỷ XX, L’Accueil là một trường hợp đáng được quan tâm trong nghiên cứu về thiết chế văn hóa và đời sống đô thị.

    Được hình thành từ sáng kiến của Dòng Chúa Cứu Thế, với sự phát triển qua nhiều giai đoạn từ thư viện, hội trường đến các cơ sở giáo dục và phục vụ xã hội, L’Accueil đã góp phần tạo nên một không gian giao lưu văn hóa tương đối đặc biệt giữa lòng cố đô.

    Ở đó, hoạt động tôn giáo gặp gỡ giáo dục; tri thức gặp gỡ nghệ thuật; các thành phần xã hội khác nhau có cơ hội tiếp xúc trong một không gian chung.

    L’Accueil không phải là một thiết chế văn hóa hoàn hảo, cũng không thể đại diện cho toàn bộ đời sống trí thức Huế thời kỳ ấy. Nhưng sự tồn tại của nó là một minh chứng cụ thể cho tính đa dạng của các hoạt động văn hóa tại kinh đô trong giai đoạn chuyển tiếp giữa truyền thống và hiện đại.

    Ngày nay, công trình đã không còn. Những bức tường, mái nhà, không gian hội trường từng chứng kiến bao cuộc gặp gỡ đã trở thành quá khứ. Không gian vật chất có thể được thay thế bằng một công trình khác, nhưng lịch sử của một địa điểm, nếu không được ghi chép và lưu giữ đầy đủ, sẽ rất khó tái tạo.

    Có lẽ điều đáng tiếc nhất không chỉ là sự biến mất của một công trình gần trăm tuổi, mà còn là nguy cơ mất đi những dấu tích vật chất cuối cùng của một không gian từng góp phần làm nên đời sống tinh thần của Huế.

    Một thành phố di sản không chỉ được nhận diện qua những gì còn đứng vững, mà còn qua cách thành phố ghi nhớ, nghiên cứu và trân trọng những gì đã mất.

    L’Accueil giờ đây chỉ còn lại trong những bức ảnh cũ, những trang tư liệu, những hồi ức cá nhân và ký ức của những người từng biết đến địa chỉ này.

    Đó là một phần lịch sử văn hóa Huế cần được tiếp tục tìm hiểu, đối chiếu và lưu giữ, như một cách gìn giữ ký ức về một thời kỳ mà giữa lòng kinh đô từng có một ngôi nhà mang tên rất đẹp: L’Accueil – Nhà Đón Tiếp.

    Tư liệu và nguồn tham khảo

    1. Tư liệu lịch sử của Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam: Bài Dòng Chúa Cứu Thế trên đất Cố đô – Kỷ niệm ngày thành lập, đăng ngày 25/3/2024. Có thông tin về quá trình hình thành cơ sở DCCT tại Huế, các hoạt động giáo dục và Lưu xá Nguyễn Trường Tộ.

    Dòng Chúa Cứu Thế trên đất Cố đô

    2. Tư liệu của Tổng Giáo phận Huế: Bài Lược sử Giáo xứ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, đăng ngày 2/10/2019. Đây là nguồn quan trọng để xác định các mốc hình thành thư viện, hội trường, nhà đọc sách và những hoạt động văn hóa – xã hội.

    Lược sử Giáo xứ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp

    3. Tư liệu văn hóa địa phương: Bài Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế – Huế, trên cổng thông tin Khám phá Huế. Cung cấp bối cảnh về sự hình thành cộng đoàn DCCT và hệ thống cơ sở tại khu vực Nguyễn Huệ.

    Khám phá Huế

    4. Hồ sơ lịch sử và địa chính do DCCT công bố:

    Bài viết ngày 28/10/2026 về quá trình hình thành khu đất L’Accueil, các mốc xây dựng thư viện, hội trường và diễn biến quản lý khu đất. Cần lưu ý đây là tài liệu từ một bên liên quan đến tranh chấp, vì vậy các nhận định pháp lý cần được đối chiếu với hồ sơ của cơ quan nhà nước.

    Hồ sơ lịch sử khu đất L’Accueil

    5- Bảng kê khai những cơ sở của dòng Chúa Cứu Thế hiến dâng cho Nhà Nước Văn bản ngày 17/11/1975 và được Tu Viện Trưởng Dòng Chúa Cứu Thế Nguyễn Đình Lành xác nhận lại 25/8/1978

    6- Tư liệu về sự kiện phá dỡ tháng 11/2026: Các bản tin ngày 17–19/11/2026 của Dòng Chúa Cứu Thế ghi nhận diễn biến phá dỡ và tình trạng công trình sau sự kiện. Đây là nguồn thông tin từ phía cộng đoàn có liên quan trực tiếp, cần được đặt trong tương quan với thông tin từ cơ quan quản lý và các nguồn báo chí độc lập.

    Diễn biến phá dỡ L’Accueil ngày 17–19/11/2026

    Một số tư liệu có lẽ cần tham khảo thêm về địa chỉ văn hóa này

    • Báo chí Huế trước năm 1945: Các báo Tràng An, Tiếng Dân, Việt Nam và những ấn phẩm xuất bản tại Huế để xác định hoạt động diễn thuyết, biểu diễn nghệ thuật và các sự kiện tại L’Accueil.

    • Tư liệu triều Nguyễn: Châu bản triều Nguyễn, các tài liệu về hoạt động của Hoàng hậu Nam Phương, vua Bảo Đại và các sự kiện văn hóa của hoàng gia. Những tư liệu này có thể giúp kiểm chứng hình ảnh lễ Vạn Thọ năm 1942.

    • Tư liệu của Hội Đô thành Hiếu cổ (Association des Amis du Vieux Hué): Đặc biệt là các số Bulletin des Amis du Vieux Hué, nhằm đặt L’Accueil trong bối cảnh lịch sử kiến trúc và đời sống đô thị Huế.

    • Hồi ký và tư liệu văn học: Các hồi ức của trí thức, nhà giáo, văn nghệ sĩ từng sống tại Huế trong giai đoạn 1930–1945, nhằm xác định chính xác những hoạt động văn hóa, nghệ thuật từng diễn ra tại hội trường.


    Không có nhận xét nào