Nghị định 46 và bài học đắt giá về tham mưu - thẩm định chính sách trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số
Tô Văn Trường
02/03/2026
Khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số, câu hỏi lớn nhất không nằm ở khát vọng mà nằm ở năng lực thực thi. Tăng trưởng cao không thể được tạo ra bởi những khẩu hiệu hay chỉ tiêu hành chính, mà bằng một hệ thống thể chế đủ kỷ luật, đủ năng lực dự báo và đủ trách nhiệm với những tác động mà chính sách gây ra cho nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, mỗi nghị định, thông tư không còn là chuyện riêng của một ngành, mà là phép thử đối với chất lượng quản trị quốc gia.
Nghị định 46 về an toàn thực phẩm vừa ban hành đã gây tắc nghẽn nghiêm trọng dòng chảy hàng hóa – không chỉ là một sự cố kỹ thuật. Nó là lời cảnh báo rõ ràng rằng nếu tư duy làm chính sách vẫn chậm hơn thực tiễn thị trường, thì mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ bị bào mòn ngay từ trong trứng nước.
Khi một nghị định vừa ban hành đã phải "kêu cứu"
Chỉ trong hơn một ngày sau khi có hiệu lực, Nghị định 46 về an toàn thực phẩm đã tạo ra một cú sốc chính sách, đẩy hàng loạt doanh nghiệp vào tình thế bị động và thiệt hại nặng nề. Một nghịch lý hiếm thấy nhưng đầy chua xót đã xuất hiện: doanh nghiệp và báo chí phải "kêu cứu" Chính phủ, để được giải cứu khỏi chính một văn bản do Chính phủ vừa ban hành được vài ngày.
Hàng nghìn xe nông sản, thực phẩm bị ách lại tại các cửa khẩu, không phải do thiên tai hay dịch bệnh, mà do sự lúng túng của cơ quan thực thi vì thiếu hướng dẫn cụ thể. Nếu coi đây chỉ là một sự cố kỹ thuật đơn lẻ thì có lẽ quá dễ dãi. Sự tắc nghẽn ngay từ ngày đầu tiên hiệu lực của một văn bản tác động trực tiếp đến sinh kế hàng nghìn doanh nghiệp là minh chứng cho những lỗ hổng mang tính hệ thống trong quá trình tham mưu, thẩm định và tổ chức thực hiện chính sách.
Không ai sai quy trình, nhưng doanh nghiệp "lãnh đủ"
Điều đáng nói trong bức tranh ách tắc này là rất khó chỉ mặt đặt tên một cá nhân hay đơn vị nào "làm sai" về mặt thủ tục hành chính. Doanh nghiệp thiếu hồ sơ vì không có thời gian chuẩn bị. Đơn vị kiểm tra lúng túng vì thiếu thông tư hướng dẫn. Hải quan không thể thông quan vì thiếu căn cứ pháp lý.
Mỗi mắt xích đều có lý do chính đáng để bảo vệ mình.
Thế nhưng, toàn bộ chi phí của sự "đứng hình" này lại dồn hết lên vai doanh nghiệp. Từ phí lưu kho bãi, điện lạnh, lãi vay cho đến bồi thường hợp đồng, tất cả đều là tiền tươi thóc thật. Đặc biệt với các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong nước – vốn có "sức đề kháng" mỏng hơn nhiều so với khối FDI – những cú sốc chính sách kiểu này có thể là đòn chí mạng. Với hàng tươi sống, nguy cơ mất trắng là hiện hữu. Khi chính sách được thiết kế trên giấy mà thiếu hơi thở thực tiễn, người không có quyền ra quyết định lại trở thành kẻ phải trả giá đắt nhất.
Theo Cục Hải quan hơn 1300 xe chở nông sản, thực phẩm kẹt tại các cửa khẩu vì chờ kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm.
Từ "linh hoạt" đến nguy cơ "xé rào"
Trước áp lực ùn ứ, một số địa phương đã buộc phải xử lý theo hướng "linh hoạt" để giải cứu hàng hóa. Về mặt tình thế, đây là phản ứng cần thiết. Tuy nhiên, nhìn sâu hơn, việc áp dụng pháp luật theo kiểu "du di", mỗi nơi một kiểu, mỗi thời điểm một cách đang tạo ra những tiền lệ vô cùng nguy hiểm.
Khi doanh nghiệp không còn điểm tựa pháp lý chuẩn mực để tuân thủ, môi trường kinh doanh sẽ bị méo mó bởi cơ chế "xin – cho" và các chi phí không chính thức. Sự nghiêm minh của pháp luật bị suy yếu chính từ những văn bản thiếu tính khả thi như thế.
Thể chế là nguồn lực: Điểm nghẽn nhỏ và mục tiêu lớn
Vụ việc Nghị định 46 không thể chỉ nhìn nhận như một tai nạn nghề nghiệp của ngành nông nghiệp hay hải quan. Nó cần được đặt trong bối cảnh Việt Nam đang theo đuổi mục tiêu phát triển đầy tham vọng: tăng trưởng GDP hai con số trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
Động lực để chúng ta phải "vươn mình" là áp lực thời gian: Việt Nam chỉ còn 10–15 năm trước khi dân số già hóa thực sự ập đến. Mục tiêu nâng thu nhập từ 5.500 USD lên 15.000 USD khi lực lượng lao động thu hẹp là một bài toán cực khó.
Trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống như vốn và lao động giá rẻ đã tới hạn, dư địa duy nhất để đạt mức tăng trưởng đột phá (trên 10%) nằm ở Tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) – tức là hiệu quả của quản trị và thể chế. Một nghị định gây tắc nghẽn dòng chảy hàng hóa chính là sự lãng phí nguồn lực xã hội, trực tiếp kéo lùi TFP. Chúng ta không thể mơ về con số tăng trưởng 10% nếu hệ thống thể chế vẫn vận hành theo cách tạo ra những "cục máu đông" như Nghị định 46.
Ảo ảnh tăng trưởng và cái bẫy "công xưởng gia công"
Mức tăng trưởng 8% của năm 2025 là đáng khích lệ, nhưng chứa đựng nhiều yếu tố tình thế khó lặp lại (xuất khẩu chạy trước rủi ro thuế quan, đầu tư công ồ ạt). Dù dòng vốn FDI vẫn đổ vào, nhưng phần lớn vẫn tập trung ở khâu gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp. Việt Nam có thể tự hào là một "công xưởng lắp ráp tinh vi", nhưng nghịch lý là chúng ta đang gia công cho thế giới trong khi lại tự "lấy dây buộc mình" bằng những sợi dây thừng chính sách thiếu đồng bộ.
Nếu tăng trưởng chỉ dựa vào con số FDI và các dự án đầu tư công hay bất động sản mà không đi kèm cải thiện thực chất về môi trường kinh doanh cho doanh nghiệp nội, thì mục tiêu hai con số có nguy cơ trở thành "thành tích ảo", rỗng về ý nghĩa xã hội khi đời sống người dân không tăng tương xứng.
Lời giải từ góc độ kiến tạo chính sách
Động cơ, mục đích tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm là rất đáng hoan nghênh, bởi tác hại của thực phẩm bẩn đối với sức khỏe cộng đồng là điều không ai phủ nhận. Tuy nhiên, để chính sách đi vào cuộc sống và tạo được sự đồng thuận xã hội, cách thức triển khai cần bảo đảm khoa học, hợp lý, có lộ trình, tránh gây xáo trộn không cần thiết cho hoạt động sản xuất – kinh doanh chân chính, đặc biệt là các hộ nhỏ lẻ.
Nghị định 46 không chỉ cần sửa đổi, mà nó phải được xem là một bài học đắt giá để cải cách quy trình làm luật. Để tránh lặp lại những sai lầm tương tự, cần một tư duy kiến tạo cụ thể hơn:
Thứ nhất, nguyên tắc "vùng đệm" bắt buộc: Mọi chính sách tác động đến quy trình xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng phải có giai đoạn chuyển tiếp (ít nhất 3-6 tháng) trước khi có hiệu lực. Tuyệt đối không ban hành văn bản có hiệu lực ngay khi các điều kiện thực thi (thông tư, phần mềm, nhân lực) chưa sẵn sàng.
Thứ hai, cơ chế trách nhiệm giải trình: Cần quy định rõ trách nhiệm của cơ quan tham mưu. Một chính sách vừa ban hành đã phải sửa đổi hoặc ngưng hiệu lực vì thiếu thực tế không thể chỉ "rút kinh nghiệm" chung chung.
Thứ ba, đánh giá tác động thực chất: Khâu đánh giá tác động pháp luật (RIA) phải trả lời được câu hỏi: Doanh nghiệp mất bao lâu và tốn bao nhiêu tiền để tuân thủ quy định mới này? chứ không phải là một thủ tục hành chính cho đủ hồ sơ.
Niềm tin của doanh nghiệp là tài sản vô hình của tăng trưởng. Trong cuộc đua nước rút để vượt bẫy thu nhập trung bình trước khi "già", Việt Nam không có quyền lãng phí thời gian và nguồn lực vào việc sửa chữa những lỗi lầm chính sách lẽ ra có thể tránh được ngay từ đầu.
Vấn đề của Nghị định 46 không nằm ở một vài điều khoản cụ thể, mà nằm ở tư duy làm chính sách còn coi nhẹ chi phí tuân thủ và rủi ro thực thi. Khi một văn bản vừa có hiệu lực đã làm tê liệt hoạt động xuất nhập khẩu, nhưng không cá nhân hay cơ quan nào phải chịu trách nhiệm rõ ràng, thì đó không còn là “rút kinh nghiệm”, mà là lỗ hổng nghiêm trọng của kỷ luật thể chế.
Việt Nam không thể nói đến tăng trưởng hai con số nếu chính sách vẫn tạo ra những “cục máu đông” trong lưu thông hàng hóa, đẩy rủi ro về phía doanh nghiệp và buộc địa phương phải “linh hoạt” để tự cứu mình. Tăng trưởng dựa trên thể chế yếu chỉ tạo ra con số đẹp trong ngắn hạn và cái giá rất đắt trong dài hạn. Muốn bứt phá thực sự, điều cần thay đổi trước tiên không phải là chỉ tiêu GDP, mà là cách ban hành và chịu trách nhiệm với từng quyết định chính sách.
Tô Văn Trường
Sau cuộc họp “ phổ biến” nghị định 46 chiều qua
02/02/2026
Vũ Kim Hạnh
Khi tất cả doanh nghiệp nhập khẩu thực phẩm bị điểm huyệt, đứng hình, và 1.500 xe hàng bị tắc nghẽn toàn tuyến từ Nam chí Bắc thì Bộ Y triệu tập họp để…phổ biến nghị định 46. Tại sao đang cấp cứu mà không tháo gỡ lại đưa ra mục đích khó đỡ là…“phổ biến” nghị định. Phải thi hành ngay khi ban hành, mà sao từ 26/1 đến nay mới bắt đầu phổ biến. Và bây giờ, một văn bản hướng dẫn đang được gửi cho tất tần tật những tổ chức liên quan để góp ý, đọc rồi mới thấy càng hướng dẫn càng lộ ra mọi khó khăn, thấy sự tắc nghẽn thật sự đến từ nội dung các qui định chứ không chỉ từ thực thi.
Tiếng kêu dậy đất. Mỗi giờ qua, mỗi ngày qua là thiệt hại của doanh nghiệp tăng khủng khiếp: toàn hàng tươi sống, hàng khó bảo quản, hàng date ngắn . Hàng bao gói sẵn thì toàn là hàng phục vụ mùa Tết, mùa kinh doanh, mùa mà doanh nghiệp dồn vốn dồn sức để gỡ bù cho những tháng sức mua suy giảm. Tính đến ngày 5/2/2026 mà thông quan được, không “thoát” được thì…chết. Vì các hãng logistic, các đại lý đều không thể nhận hàng.
Dây thòng lọng đang siết dần: chi phí tăng - hàng hỏng- hàng lấy ra hết thời gian bán – vi phạm hợp đồng – vỡ nợ. Nghe doanh nghiệp than mà không biết nói sao, thật vậy, họ nói họ đang bị sang chấn, bị đánh úp, bị nướng trên lửa nhảy không kịp, bị dồn vào cửa tử, bị “trúng độc cấp tính"...
THẤT VỌNG TOÀN TẬP.
Sau cuộc họp “phổ biến” chiều qua, tôi gặp và đọc các tin nhắn của DN nói với nhau: Thất vọng toàn tập. Điều gì đã xảy ra? Cả 3 bộ, bộ Y Tế (cơ quan tổng hợp chuyên trách tham mưu về An toàn thực phẩm) cùng Bộ Nông nghiệp-Môi trường, Bộ Công Thương, những đồng tác giả tham mưu cho Phó Thủ Tướng ký nghị định 46 đều…tỏ ra hài lòng, tự khen nghị định CHẶT CHẼ đến hết lời. Không khen thì…làm sao chịu trách nhiệm tất cả sự thiệt hai khủng khiếp đang diễn ra? Cách họ “phổ biến” là: tắc nghẽn chỉ tạm thời, chỉ là vấn đề nhỏ thôi, do lỗi thực thi hơi chậm và chưa phối hợp tốt, giải quyết gần xong rồi.
Quyền Cục trưởng nói lê thê, xong đến Thứ trưởng Bộ Y nói và…hết giờ. Không có một doanh nghiệp, một Hiệp hội nào được phát biểu.
Lần này, tất cả các Ủy ban nhân dân các tỉnh thành đều bị lôi vô qui trình kiểm tra và…trong khi hàng núi công việc của tỉnh mới thành lập còn mênh mông, thì ai có thể nghiên cứu kịp thời để nắm hết qui trình và phân công các tổ chức quản lý và nắm hết nỗi khốn đốn khủng khiếp của doanh nghiệp?
Đến giờ, ngoài 2 tỉnh Lao Cai và Tây Ninh là chính quyền tương đối sát, nhanh chóng tháo gỡ cho doanh nghiệp, còn thì các cơ quan quản lý ở các tỉnh còn chưa nắm hết thông tin. Các Bộ chỉ mới giải quyết một phần việc thông quan cho sản phẩm tươi sống còn THỰC PHẨM BAO GÓI SẴN hiện đang đứng hình. Vì sao? Phải chờ chỉ đạo của UBND cấp tỉnh chọn giao cho đơn vị Sở nào , những chỉ tiêu nào phải kiểm tra và chỉ định cơ sở kiểm nghiệm nào thực hiện việc kiểm nghiệm để đề xuất cấp giấy xác nhận chất lượng.
Mà kiểm tra thì khác nghị định 15, nay phải kiểm tất (đọc danh mục các loại phải kiểm tra qui định mới mà rung mình , nhiều lắm, không thiếu món gì) và phải hiểu, nguyên liệu sản xuất, bao bì dùng cho sản xuất nội bộ cũng phải làm thủ tục công bố hoặc đăng ký công bố hợp quy theo nghị định 46 mới (vì thế mà lại tắc nghẽn không thông quan được vì các thủ tục này). Thời gian thông quan lại rất ngặt, chỉ kéo dài từ vài ngày đến tôi đa là 10-15 ngày thôi.
Hiện giờ đã có thư kêu cứu của Hiệp Hội Sữa, HH bán lẻ, Am cham và hàng loạt Hiệp Hội khác sẽ họp khẩn cấp cùng kiến nghị với Thủ tướng. Thời gian sống sót cho những chuyến hàng hầu như chỉ còn…2 ngày, đến 5/2 là không còn kịp bán Tết.
Tóm lại cái sự chặt chẽ lần này của NĐ 46 đã hết nấc.Tất cả tổ chức, tất cả hình thức, tất cả đối tượng, tất cả các yếu tố…đều phải tham gia cho chặt và thế là…đứng khựng hết, nhìn nhau.
Đòi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm như cả thế giới đang làm rất hiệu quả chăng? Thì đây, NĐ 46 siết tất: cả tiền kiểm lẫn hậu kiểm luôn, bất chấp khả năng thực hiện. Mà mỗi khâu là phí, là tiền, là thời gian , là niềm tin, là …máu của doanh nghiệp.
CHẶT HẾT MỨC MÀ CÓ KHẢ THI?
Ngồi đối chiếu mới thấy tất cả qui định của NĐ 15 đều được nâng lên cao hơn, chặt hơn để thành 46.
Vài ví dụ. NĐ 15 chỉ kiểm tra chỉ tiêu an toàn, thì 46 kiểm tra cả an toàn lẫn chất lượng. NĐ 15 miễn kiểm tra nguyên liệu, bao bì (vì đưa vào sản xuất ra thành phẩm thì lại kiểm tra lần nữa) nay 46 kiểm tra tất. Văn bản hướng dẫn ghi rõ, mỗi một từ là doanh nghiệp ngạt thở: thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, bao bì, dụng cụ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm nhập khẩu . Mà phải theo đúng: phương thức, trình tự, thủ tục được qui định tại nghị định 46 này.
Ba hình thức kiểm tra: kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường, kiểm tra giảm thì hầu hết đều được nâng cấp, cái gì NĐ 15 kiểm tra giảm thì 46 nâng thành kiểm tra thường và…cứ thế suy tiếp: từ kiểm tra hồ sơ nay thành cả kiểm tra hồ sơ lẫn thực trạng, từ kiểm tra có tỷ lệ nay kiểm tra tất…
Hài nhất là 46 còn qui định bất chấp các tiêu chuẩn quốc tế mà DN đã đầu tư tiền của, nhân lực, thời gian mới lấy chứng nhận được (và tất cả đều được các tổ chức quốc tế cấp chứng nhận tái kiểm tra thường xuyên) thì nay đều…coi là không đủ thủ tục. Như DN sản xuất có tiêu chuẩn HACCP thì vẫn chẳng có nghĩa gì, nay vẫn phải được cấp chứng nhận là "cơ sở đạt an toàn thực phẩm" mới đủ thủ tục.
Bạn không tin? Ai mà tin nỗi. Hãy đọc 46 để thấy điều quái lạ vậy mà cũng là sự thật đấy. Một doanh nghiệp hỏi tôi, vậy thì các sản phẩm nổi tiếng sản xuất ở Mỹ, ở Pháp…cũng phải được kiểm tra nhà máy tại chỗ để được cấp chứng nhận “cơ sở đạt an toàn thực phẩm” mới được thông quan sao? Hiện giờ, đó là qui định của 46. Còn làm sao để đi “xét tại chỗ” các nhà máy sản xuất ở các nước để cấp chứng nhận an toàn thực phẩm cho các sản phẩm thực phẩm nhập khẩu này thì…tôi cũng không hiểu nỗi cách thực hiện. Để xem. Để xem rồi WTO có đặt vấn đề với qui định này không?
Một viên chức của một Bộ tham gia soạn thảo NĐ này khi nghe nói là 46 không miễn kiểm tra cho nguyên liệu có qui chuẩn dùng sản xuất nội bộ (ví dụ các phụ gia) thì ngớ ra và hỏi lại, có thật thế à?.
Từ vụ tắc nghẽn này, nhiều câu hỏi cơ bản cần được đặt ra mà hầu hết đều khó hiểu: vì sao vô số vụ sản xuất (trong nước) vi phạm an toàn thực phẩm nghiêm trọng đã và đang tấn công sức khỏe người tiêu dùng lại không bị kiểm tra mà nay tập trung vào hàng nhập khẩu? Vì sao qui định hàng loạt tổ chức vào qui trình này với đủ loại đối tượng, hình thức, yếu tố mà hoàn toàn bất ngờ, không hề có thông tin, chuẩn bị gì? Vì sao đi ngược thông lệ thế giới về kiểm tra an toàn (nhất là hoàn toàn bỏ qua giải pháp khoa học đang hết sức hiệu quả là “Quản lý rủi ro”) lại không được quan tâm để cho sự bất cập và thiếu trách nhiệm gây thiệt hại khôn lường cho DN, cho nền kinh tế đúng vào cao điểm kinh doanh quan trọng nhất năm và cũng đúng vào tháng bắt đầu thực hiện các nghị quyết sau Đại hội Đảng? Cơ sở của những qui định và thủ tục đầy phức tạp và bất cập này? Và hậu quả thì ai đền bù cho doanh nghiệp, cho toàn chuỗi cung ứng, cho sự mất niềm tin vào cách tổ chức, thực thi giai đoạn mới phải vươn mình và phát triển?
CHẶT CHẼ phải đi đôi với TRÁCH NHIỆM và TÍNH KHẢ THI. Ai chịu TRÁCH NHIỆM về tình hình tắc nghẽn, gây hoang mang cho người kinh doanh khi họ muốn bắt đầu giai đoạn mới đầy hứng khởi sau Đại Hội?
Vũ Kim Hạnh
NGHỊ ĐỊNH 46: CÚ "KNOCK-OUT" PHÚT CUỐI DÀNH CHO DOANH NGHIỆP XNK VÀ KINH DOANH TP NHẬP KHẨU
https://dantri.com.vn/kinh-doanh/pho-thu-tuong-chi-dao-khan-khi-hang-nghin-lo-hang-un-u-20260201083922581.htm
Khi "mùa gặt" biến thành "mùa tang"
Tết Nguyên đán lẽ ra là "mùa vàng", là thời điểm doanh nghiệp dồn toàn lực để gỡ gạc lại một năm 2025 đầy bầm dập. Hàng hóa đã đặt, container đã cập cảng, tiền vốn đã vay ngân hàng để "ôm hàng" bán Tết. Thế nhưng, thay vì tiếng pháo nổ mừng xuân, cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu và thực phẩm nhập khẩu lại đang nghe thấy tiếng còi mãn cuộc đầy oan nghiệt của Nghị định 46. Một văn bản pháp lý ban hành vào thời điểm "nước sôi lửa bỏng" đã trở thành cú đấm knock-out, đánh gục hàng loạt doanh nghiệp ngay trước cửa thiên đường.
Cú đấm thứ nhất: "Đánh úp" về thời điểm
Trong kinh doanh, "tính thời điểm" là sinh mệnh. Nghị định 46 (quy định siết chặt kiểm tra nguồn gốc, tem nhãn, hoặc quy chuẩn kỹ thuật mới - ví dụ theo ngữ cảnh thực tế) được ban hành và có hiệu lực ngay cận Tết. Hãy tưởng tượng: Bạn đang chạy marathon, chỉ còn 100m nữa là về đích (bán hàng Tết), thì Ban tổ chức bất ngờ dựng lên một bức tường bê tông cao 3 mét và bảo: "Ai leo qua được mới được về đích". Hàng ngàn container thực phẩm (thịt bò, rượu vang, bánh kẹo...) đang nằm chờ ở cảng. Thủ tục cũ không còn hiệu lực, thủ tục mới chưa kịp hướng dẫn. Hàng thì nằm phơi nắng phơi sương, phí lưu kho bãi tăng từng giờ, còn hạn sử dụng (date) thì ngắn dần. Doanh nghiệp không chết vì không bán được hàng, mà chết vì tắc nghẽn cơ chế.
Cú đấm thứ hai: Chi phí "đội lên đầu"
Nghị định mới thường đi kèm với yêu cầu mới: kiểm định chặt hơn, giấy tờ nhiều hơn. Với các mặt hàng thực phẩm nhập khẩu, biên lợi nhuận vốn đã mỏng như lá lúa vì cạnh tranh. Nay gánh thêm chi phí kiểm nghiệm mới, chi phí lưu kho do tắc biên, và chi phí "bôi trơn" để chạy thủ tục nhanh cho kịp Tết... thì coi như lỗ vốn. Nhiều chủ doanh nghiệp than trời: "Nhập lô thịt về lãi được 1 đồng, giờ gánh chi phí mất 2 đồng. Thà vứt hàng còn hơn bán."
Hệ lụy: Ai là người chịu đòn cuối cùng?
Đừng tưởng chỉ có doanh nghiệp chịu khổ. Cú đấm này sẽ lan truyền theo hiệu ứng domino và người lãnh đủ chính là Người tiêu dùng (Dân đen).
Khan hàng: Hàng không thông quan kịp -> Thị trường thiếu hàng Tết.
Tăng giá: Chi phí doanh nghiệp tăng -> Giá gói kẹo, chai rượu, cân thịt bò nhập khẩu sẽ tăng phi mã.
Một cái Tết đắt đỏ hơn, khó khăn hơn là điều nhìn thấy trước.
Quản lý hay "triệt hạ"?
Không ai phủ nhận Nhà nước cần siết chặt quản lý để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và chống gian lận thương mại. Nhưng quản lý cần có lộ trình, cần có "khoảng thở" cho doanh nghiệp chuẩn bị. Ra một mệnh lệnh hành chính siết chặt ngay vào tháng Chạp, khi hàng hóa đã lênh đênh trên biển, chẳng khác nào "bóp cổ" người đang ngấp nghé chết đuối.
Năm 2025 đã quá nhiều bão táp với doanh nghiệp rồi. Nghị định 46, vô tình hay hữu ý, đã trở thành giọt nước tràn ly. Chúng ta mong chờ một sự kiến tạo, chứ không phải những cú "đánh úp" khiến doanh nghiệp ngã ngựa ngay trước thềm năm mới.
Báo Dân Trí
Nghị định 46 nói gì... Bộ Y tế hướng dẫn tháo gỡ vướng mắc đối với thực phẩm nhập khẩu
Sức khỏe
02/03/2026
Điểm nhấn của Nghị định 46/2026 là chuyển đổi từ cơ chế “tự công bố” sang “đăng ký bản công bố hợp quy”. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai đã phát sinh một số khó khăn đối với thực phẩm nhập khẩu.
Nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm từ khâu sản xuất đến khi sản phẩm được lưu thông trên thị trường, kết hợp tăng cường cả “tiền kiểm” và “hậu kiểm”, mới đây, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.13/2026 quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm và Nghị định số 46/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật An toàn thực phẩm. Cả 2 Nghị quyết và Nghị định này đều có hiệu lực từ ngày 26/1/2026.
Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của Nghị định số 46/2026 là sự chuyển đổi từ cơ chế “tự công bố sản phẩm” sang “đăng ký bản công bố hợp quy”. Trước đây, theo Nghị định 15/2018, doanh nghiệp tự công bố, tự chịu trách nhiệm về sản phẩm, hiệu lực hồ sơ gần như vĩnh viễn.
Tuy nhiên, theo Nghị định số 46/2026, doanh nghiệp bắt buộc phải đăng ký bản công bố hợp quy tại cơ quan quản lý (tức là tiền kiểm một phần) đối với thực phẩm đã qua chế biến bao gói sẵn; Phụ gia thực phẩm; Chất hỗ trợ chế biến; Dụng cụ, vật liệu bao gói tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Doanh nghiệp phải tái đánh giá chất lượng và làm mới hồ sơ định kỳ (hiệu lực hồ sơ tối đa là 3 năm), tăng tính an toàn cho người tiêu dùng.
Nghị định 46/2026 thể hiện quyết tâm đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm theo hướng tiếp cận dựa trên quản lý rủi ro, tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triển khai, do Nghị định có hiệu lực ngay, trong khi một số quy định mới chưa có hướng dẫn chi tiết và chưa thiết lập cơ chế chuyển tiếp đối với các lô hàng đã nhập khẩu trước thời điểm hiệu lực nhưng chưa hoàn tất thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm, đã phát sinh một số khó khăn trong tổ chức thực hiện tại cửa khẩu.
Theo tổng hợp bước đầu, các khó khăn chủ yếu liên quan đến kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, đặc biệt là nông sản, thủy sản và thực phẩm tươi sống, bánh kẹo và một số nhóm thực phẩm khác.
Tại Hội nghị trực tuyến phổ biến Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026 NQ-CP được tổ chức chiều ngày 2/2, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, những ngày vừa qua, Bộ Y tế đã nhận được ý kiến của các doanh nghiệp, địa phương phản ánh về việc triển khai các quy định mới của Nghị định 46 còn lúng túng, cần làm rõ thêm.
Ngay sau khi tiếp nhận phản ánh, Bộ Y tế đã tổ chức nhiều cuộc họp liên ngành, từ cấp kỹ thuật đến cấp lãnh đạo, với sự tham gia của Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính và Văn phòng Chính phủ. Phó thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ đạo các Bộ, ban ngành rà soát toàn diện các vướng mắc liên quan đến Nghị định 46.
Trước băn khoăn của một số địa phương về việc các cơ quan kiểm nghiệm phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm không nhận mẫu, hồ sơ kiểm nghiệm khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khi làm thủ tục thông quan, TS Chu Quốc Thịnh - Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế hướng dẫn, các doanh nghiệp có thể gửi mẫu đến các đơn vị gần khu vực để được kiểm nghiệm. Lãnh đạo Cục An toàn thực phẩm cũng đề nghị các bộ ngành chỉ đạo đơn vị kiểm nghiệm tăng cường, phối hợp, thực hiện kiểm nghiệm để tránh gây ảnh hưởng đến doanh nghiệp.
Cũng theo TS Chu Quốc Thịnh, nghị định và nghị quyết mới đã có điều khoản chuyển tiếp rõ ràng. Cụ thể, các sản phẩm trước đây thực hiện tự công bố được gia hạn 12 tháng để chuyển sang quy định mới. Các sản phẩm đã đăng ký bản công bố được gia hạn tối đa 24 tháng để hoàn tất việc chuyển đổi. Trong thời gian chuyển tiếp, hồ sơ tự công bố cũ vẫn được chấp nhận, hàng hóa vẫn được thông quan bình thường, không bị dừng đột ngột.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên đề nghị, để khắc phục những khó khăn, lúng túng ban đầu khi triển khai Nghị định 46, thời gian tới, cần sự phối hợp của các ban ngành, tập trung vào việc hướng dẫn, giải quyết vướng mắc trong tổ chức thực hiện, ban hành văn bản hướng dẫn theo thẩm quyền. Thứ trưởng cũng đề nghị các địa phương và ban ngành liên quan nghiên cứu kỹ các quy định của Nghị định để hướng dẫn các cá nhân, tổ chức doanh nghiệp thực hiện.
Thứ trưởng Bộ Y tế cũng cho biết, thời gian tới, để công tác quản lý an toàn thực phẩm chặt chẽ hơn, phù hợp với thực tiễn, Luật An toàn thực phẩm sẽ được sửa đổi tạo điều kiện cho doanh nghiệp và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng tốt hơn.
Tạp chí Trí Thức
Không có nhận xét nào