Trận Thượng Đức – Battle Of Thuong Duc Năm 1974
Đây là phần tài liệu trong tài liệu : “South Vietnam : from ceasefire to capitulation” của đại tá William Le Gro được sử dụng tại trung tâm Lịch Sử Quân Đội Hoa Kỳ.
By Chientruongvietnam
Trận Thượng Đức năm 1974 còn gọi là trận Thường Đức – Battle of Thuong Duc diễn ra từ tháng 7 đến tháng 11 năm 1974 và kết quả là quận đầu tiên lọt vào tay Quân Giải Phóng sau hiệp định Paris được ký kết
Đây là phần tài liệu trong tài liệu : “South Vietnam : from ceasefire to capitulation” của đại tá William Le Gro được sử dụng tại trung tâm Lịch Sử Quân Đội Hoa Kỳ.
Xin lược dịch cùng bạn đọc
Vị trí trận Thượng Đức
Thường Đức nằm ở phía Tây tỉnh Quảng Nam trong thung lũng Hà Tân, một khu vực nghèo nàn khô cằn sỏi đá ở phía Tây Nam Đà Nẵng khoảng 50 cây số, và phía Tây là vùng rừng núi trùng điệp chạy dài tới biên giới Lào. Đây là tiền đồn chiến lược bảo vệ căn cứ quân sự và phi trường Đà Nẵng, một trong những căn cứ lớn nhất của VNCH.
Địa hình Thượng Đức rất hiểm yếu, ba bề là núi cao, có nhiều dốc dựng đứng, phía Đông bằng phẳng, là nơi hợp lưu của hai con sông Côn và sông Vu Gia nước sâu. Sông Vu Gia với đường Liên Tỉnh Lộ 4 chạy dài từ Tây sang Đông và nối với QL 14. Chính phủ VNCH đã cho thành lập quận Thượng Đức nhằm án ngữ đường QL 14 không cho Quân Giải Phóng sử dụng đường này để đưa chi viện từ Bắc vào Nam. Trên sườn đồi, về hướng tây, ở đầu xã là Trụ sở văn phòng Quận và cũng là Chi Khu Thường Đức.
Trước kia Lực Lượng Ðặc Biệt (LLĐB) Hoa Kỳ đã xây dựng và để lại một căn cứ phòng thủ chiến lược với hệ thống giao thông hào liên hoàn trong căn cứ cùng với 35 lô cốt nửa chìm nửa nổi, mỗi lô cốt rộng bốn mét, xây dựng bằng xi măng cốt thép bao bọc hai lớp bao cát đặt ngang ở giữa, nhiều công sự có nắp và một hệ thống nhà hầm và hầm ngầm. Khu thông tin, chỉ huy pháo binh, bệnh viện, kho đều nằm sâu trong lòng đất. Trong khu vực nhà ngầm được chia thành nhiều phòng. Lực lượng VNCH ở Thượng Đức có Tiểu Đoàn 79 Biệt Động Quân Biên Phòng, hai đại đội Địa Phương Quân, một đại đội Cảnh Sát Dã Chiến, một trung đội Viễn Thám và 16 trung đội Nghĩa Quân, tất cả đặt dưới sự chỉ huy của Trung Tá Nguyễn Quốc Hùng, quận trưởng.
Về mặt chiến lược, Thường Đức còn là một vị trí quan trọng xuất phát các cuộc hành quân trinh sát, khống chế con đường tiếp liệu Trường Sơn Đông mà quân Bắc Việt vừa mới khai dựng sau ngày ký hiệp định 27/1/1973. Từ phía Bắc quân dụng và chiến cụ theo đường mòn Hồ Chí Minh đưa từ A Lưới đến A Shau qua Trào đến Bến Giàng nằm trên LTL 4 cách Thường Đức không xa. Tại đây quân Giải Phóng có những kho tồn trử quân dụng tiếp tế cho mặt trận Quân Khu Năm.
Vị trí đồi 1062 và đường TL 4 trong trận đánh Thượng Đức năm 1974 trong chiến tranh Việt Nam - Hill 1062 in battle of Thuong Duc in Vietnam war 1974
Về chính trị, với việc chiếm đóng Thường Đức, Hà Nội có thể đánh giá được phản ứng của Hoa Kỳ và khả năng tăng viện viện trợ quân sự cho Sàigòn. Về quân sự, Hà Nội có thể đánh giá khả năng phản kích, cơ động và hỏa lực yểm trợ của chủ lực VNCH ở Quân Khu 1, đặc biệt là lực lượng tổng trừ bị cơ động chiến lược (Nhảy Dù).
Đối với phía Việt Nam Cộng Hòa, trận đánh Thượng Đức – Battle of Thuong Duc đánh dấu việc vi phạm ngưng bắn của quân Bắc Việt đã đến một mức độ nghiêm trọng mới. Thường Đức trở thành quận lỵ đầu tiên của VNCH rơi vào tay Quân Giải Phóng sau ngày ngưng bắn. Đại Lộc và Đà Nẵng bị đe dọa nghiêm trọng từ hướng Tây chỉ cách thung lũng sông Vu Gia.
Bản đồ vị trí trận Thượng Đức năm 1974 trong chiến tranh Việt Nam - Battle of Thuong Duc 1974 map in Viet Nam war
Bản đồ vị trí trận Thượng Đức năm 1974 trong chiến tranh Việt Nam – Battle of Thuong Duc 1974 map in Viet Nam war
Lực lượng tham chiến trong trận Thượng Đức
Phía quân Giải Phóng gồm có :
SĐ324B gồm các Trung Đoàn 29, Trung Đoàn 6 & Trung Đoàn 803 di chuyển từ phía Tây tỉnh Quảng Trị xuống tỉnh Quảng Nam.
SĐ304 Điện Biên, Tư lệnh là Trương Công Phê, Chính ủy là Trần Bình chỉ huy trực tiếp trận chiến. gồm 3 Trung Đoàn 66, 24 & 36 vừa tham gia trận đánh chiếm căn cứ Dak Pek ở phía Bắc tỉnh Kontum vào giữa tháng Năm đã bí mật di chuyển vào khu vực Thượng Đức.
Trung Đoàn 31 thuộc SĐ2 Bắc Việt được tăng viện vào lúc cuối trận chiến.
2 Tiểu Đoàn bộ đội địa phương Quảng Đà.
Một Trung đoàn Pháo và Trung đoàn Chiến Xa.
Phía quân Việt Nam Cộng Hòa gồm có :
Tiểu Đoàn 79 Biệt Động Quân Biên Phòng.
Hai Đại Đội Địa Phương Quân.
Một Đại Đội Cảnh Sát Dã Chiến.
Một Trung Đội Viễn Thám.
16 Trung Đội Nghĩa Quân.
Sau khi chi khu Thượng Đức bị tấn công, quân Việt Nam Cộng Hòa tăng viện 2 lữ đoàn Nhảy Dù gồm :
Lữ đoàn 1 Nhảy Dù do Trung Tá Nguyễn Văn Đỉnh làm Lữ Đoàn Trưởng gồm 3 Tiểu Ðoàn 1,8,9 ND và TÐ1PBND
* Tiểu Ðoàn 1 Nhảy Dù, Thiếu Tá Ngô Tùng Châu làm Tiểu Đoàn Trưởng
* Tiểu Ðoàn 8 Nhảy Dù , Thiếu Tá Nguyễn Quang Vân làm Tiểu Đoàn Trưởng
* Tiểu Ðoàn 9 Nhảy Dù, Thiếu Tá Nguyển Văn Nhỏ làm Tiểu Đoàn Trưởng
* Tiểu Ðoàn 1 Pháo Binh Nhảy Dù , Thiếu Tá Nguyễn Văn Nghi làm Tiểu Đoàn Trưởng.
Lữ đoàn 3 Nhảy Dù do Trung Tá Lê Văn Phát làm Lữ Đoàn Trưởng gồm 3 Tiểu Ðoàn 2,3,6 ND và TÐ3PBND
* Tiểu Ðoàn 2 Nhảy Dù, Thiếu Tá Trần Công Hạnh làm Tiểu Đoàn Trưởng
* Tiểu Ðoàn 3 Nhảy Dù, Thiếu Tá Võ Thanh Đồng làm Tiểu Đoàn Trưởng
* Tiểu Ðoàn 6 Nhảy Dù, Thiếu Tá Nguyển Hữu Thành làm Tiểu Đoàn Trưởng
* Tiểu Ðoàn 2 Pháo Binh Nhảy Dù Thiếu Tá Nguyển Văn Thông làm Tiểu Đoàn Trưởng
Diễn biến trận Thượng Đức
Trận Thượng Đức bắt đầu ngày 29 tháng 7 năm 1974, quân Giải Phóng pháo kích và bắn tên lửa vào sân bay Đà Nẵng để ngăn chận máy bay cất cánh, cùng lúc đó pháo binh bắn liên tục vào chi khu Thượng Đức kết hợp sư đoàn 324 Bắc Việt tấn công trên bộ vào các vị trí tiền tiêu do tiểu đoàn 79 Biệt Động Quân Biên Phòng đang phòng thủ. Các tiền đồn phòng thủ đều bị chia cắt, binh lính Biệt Động Quân chống trả ác liệt. Các máy bay Việt Nam Cộng Hòa cố gắng cất cánh được và ném bom yểm trợ hữu hiệu. Pháo binh VNCH đặt tại đồi 52 đã bắn yểm trợ phòng thủ tại chi khu Thượng Đức. Quân Giải Phóng chiếm được các vòng rào bên ngoài nhưng không vào được bên trong.
Sáng ngày 30 tháng 7, trung tá chi khu trưởng bị thương do bị pháo kích liên tục nhưng chi khu Thượng Đức vẫn được giữ, các cuộc tấn công của Bắc Việt bị đẩy lùi. Các máy bay trinh sát phát hiện một đoàn xe tăng và xe kéo pháo của Bắc Việt đang di chuyển trên Tỉnh Lộ 4 phía Tây của Thượng Đức, không quân VNCH đã ném bom oanh kích và phá hủy 3 xe tăng
Ngày 31 tháng 7, quân Bắc Việt đã tiến sát bên ngoài tuyến phòng thủ của chi khu Thượng Đức và tấn công dữ dội. Tiểu đoàn trưởng Biệt Động Quân đã phải gọi pháo kích bắn thẳng vào vị trí của Biệt Động Quân để giải tỏa. Cuộc tấn công bị đẩy lùi nhưng Quân Giải Phóng đã chiếm các cao điểm 1235, 1062 và chốt chặn đường tỉnh lộ 4 nhằm phục kích quân Việt Nam Cộng Hòa tiến lên chi viện. Trong suốt những ngày qua, pháo binh của Bắc Việt liên tục pháo kích vào quận Đại Lộc là nơi đóng quân của trung đoàn 2 bộ binh VNCH.
Trước tình hình nghiệm trọng tại trận Thượng Đức, ngày 1 tháng 8, Tướng Ngô Quang Trưởng – tư lệnh Quân Đoàn I thuộc Vùng I Chiến Thuật họp bàn của thiếu tướng Nguyễn Huy Hinh – sư đoàn trưởng sư đoàn 3 Bộ Binh. Cả 2 cùng thấy rằng với lực lượng hiện tại, không đủ để giải vây cho Thượng Đức. Để bảo vệ cạnh sườn của Đà Nẵng, tướng Nguyễn Duy Hinh điều trung đoàn 2 đến đóng ở phía Tây quân Đại Lộc. Tuy nhiên trung đoàn 3 vộn đã bị thiệt hại nặng trong các trận trước đó không đủ sức tiến theo đường TL 4 đã bị quân Giải Phóng chốt chặn rất nhiều.
------------------
Ngày 7 tháng 8 năm 1974, trong trận Thượng Đức – battle of Thuong Duc, cường độ pháo kích của quân Giải Phóng lên đến đỉnh điểm với 1.200 quả đạn pháo các loại đã khiến tuyến phòng thủ của chi khu Thượng Đức nát vụn, gần như toàn bộ công sự, chiến hào đều sụp đổ
Tình hình ở chi khu Thượng Đức đã rất trầm trọng, phần lớn công sự và hầm hào đều đã đổ sập do quân Bắc Việt pháo kích liên tục. Thương vong của Biệt Động Quân lên cao, tiểu đoàn trưởng yêu cầu cho di tản thương binh. Tuy nhiên, Không Quân VNCH cho biết lưới phòng không quá ác liệt nên không thể tổ chức di tản.
Tướng Trưởng điều 1 chi đoàn xe tăng M48 từ căn cứ Tân Mỹ ở Thừa Thiên vào làm trừ bị. Chi đoàn này đến được Đà Nẵng vào ngày 1 tháng 8. Tướng Hinh thành lập chiến đoàn đặc nhiệm để tiếp viện cho trận Thượng Đức và giải vây cho tiểu đoàn 79 Biệt Động Quân, lực lượng bao gồm trung đoàn 2 bộ binh và và Chi Đoàn 11 Thiết Kỵ từ Đại Lộc đi dọc theo Tỉnh lộ 4 tiến về Thượng Đức. Dọc đường, chiến đoàn gặp sức chống trả ác liệt của quân Giải Phóng . Hỏa lực pháo kích từ các cao điểm 1235, 1062 liên tục rót xuống khiến thương vong ngày càng tăng.
Ngày 2 tháng 8, các đợt không kích làm tình hình chiến sự ở Thượng Đức tạm yên, tiểu đoàn 79 Biệt Động Quân tổ chức trinh sát bên ngoài và phát hiện 53 thi thể quân Bắc Việt tử trận do trúng không kích. Quân Giải Phóng thiết lập 6 vị trí phòng không chung quanh chi khu Thượng Đức khiến mọi cố gắng tải thương đều thất bại. Một tù binh Bắc Việt bị bắt giữ cho biết anh ta thuộc sư đoàn 324 và đơn vị này đã được lệnh di chuyển đến đóng quân ở phía Đông Thượng Đức để án ngữ đường TL 4 từ Thượng Đức đến đồi 52. Việc tấn công Thượng Đức sẽ được giao lại cho sư đoàn 304 thay thế
Việc tiến quân của chiến đoàn 2 theo tỉnh lộ 4 đã rất chậm chạm do Quân Giải Phóng chốt dày đặc trên tuyến đường này. Đến ngày 5 tháng 8, chiến đoàn 2 mới chỉ đến vị trí cách căn cứ 52 khoảng 4km. Tiểu đoàn 2 của chiến đoàn 2 phải chiến đấu liên tục để phá các chốt chặn trên các ngọn đồi phía Bắc đường 4. Tiểu đoàn 1 bị chặn đứng ở phía Tây của căn cứ 52 do hỏa lực Quân Giải Phóng quá mạnh
Lúc này, tình hình trận Thượng Đức – Battle of Thuong Duc trở nên nguy cấp, Biệt Động Quân không được tiếp tế và tải thương nhiều ngày khiến sức chiến đấu ngày càng giảm. Không Quân VNCH cố gắng thả dù tiếp tế khẩn cấp nhưng do hỏa lực phòng không ác liệt của Bắc Việt, tám kiện hàng tiếp tế đều rơi ngoài chu vi phòng thủ.
Ngày 6 tháng 8, tướng Trưởng cảm thấy tình hình ngày càng nguy cấp khi lúc này có đến 2 sư đoàn quân Giải Phóng ở sát quân Đại Lộc. Ông đã báo cáo tình hình cho Bộ Tổng Tham Mưu ở Sài Gòn và tướng Viên – Tham Mưu Trưởng đã tăng cường cho Quân Đoàn I bằng lữ đoàn 1 Nhảy Dù. Lữ đoàn 3 Nhảy Dù cũng được lệnh chuẩn bị để di chuyển đến Đà Nẵng.
Vị trí đồi 1062 và đường TL 4 trong trận đánh Thượng Đức năm 1974 trong chiến tranh Việt Nam - Hill 1062 in battle of Thuong Duc in Vietnam war 1974
Khuya ngày 7 tháng 8, quân Giải Phóng mở đầu bằng các cuộc pháo kích dữ dội vào khi khu Thượng Đức. Đây là trận pháo kích ác liệt nhất kể từ khi trận đánh mở màn vào ngày 29 tháng 7, hơn 1.200 quả pháo các loại kể cả những khẩu trong pháo 130mm đã khiến chu vi phòng thủ bên ngoài trở nên nát vụn, quân Giải Phóng bắt đầu tấn công dồn dập vào Thượng Đức nhưng Biệt Động Quân vẫn cố gắng chống trả và đẩy lùi cuộc tấn công. Các máy bay VNCH liên tục ném bom, bắn yểm trợ để quân Biệt Động Quân giữ các vị trí cuối cùng. Rạng sáng ngày 7 tháng 8, cuộc tấn công mới còn mạnh hơn lại bắt đầu, tiểu Đoàn 9 quân Giải Phóng đã chiếm được khu Địa Phương Quân và phát triển xuống khu cảnh sát, quận lỵ. Tiểu Đoàn 7 từ hướng tây bắc đã sang hướng Tiểu Đoàn 9, đột phá vào khu Biệt Ðộng Quân. Lúc 8 giờ 30 phút ngày 7 tháng 8/1974, Sư Đoàn 304 đã tràn ngập cứ điểm Thượng Đức. Tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 79 Biệt Động Quân báo cáo mở đường máu rút lui trước khi liên lạc bị mất vào trưa ngày 7 tháng 8. Đây là căn cứ Biệt Động Quân thứ 3 bị mất sau căn cứ Dak Pek và căn cứ Tieu Atar bị mất vào tháng 5 năm 1974
1 tiểu đội trưởng Hỏa lực của đại đội 3, tiểu đoàn 7, trung đoàn 66, sư đoàn 304 viết :
“Tất cả những gì nói về trận Thượng Đức 1974 chưa ai nêu được tên người dầu tiên cắm cờ lên đồn Thượng Đức vào khỏang 7 giờ 30 sáng ngày 7/8/1974 : Đó là chính trị viên Hoàng Văn Nụ, vì C3 D7 chẳng còn cán bộ đại đội nào nên anh ấy chỉ huy mũi tấn công từ mũi Tây Bắc xuống. Lúc này tiểu đoàn 9 đã làm chủ một số số lô cốt đầu cầu ở hướng Tây Nam đi lên.
Ngay 2 tiếng đầu của trận Thượng Đức, máy bay A37 dội thẳng bom vào hàng rào hướng Tiểu đoàn 7 E66 (bắc) làm chết ngay 25 anh em của mũi chủ công thuộc C2 D7 E66 F304. Ban chỉ huy Đại đội hy sinh hết luôn. Đại đội 2 này là đại đội Anh hùng thời đánh Mỹ, mang theo lương 3 ngày mà đuổi theo Mỹ 5 ngày. Hồi còn ở Dakrông Hướng Hóa Quảng trị, bọn tôi đi bộ ra thao trường, còn mấy anh này “bôn tập” (chạy ra thao trường).
Thiệt hại trong trận này vô cùng to lớn mà chẳng sách nào viết ra. Nhiều tài liệu viết bên mình có 111 người hy sinh trong trận này là con số rất sai, tôi nghĩ còn là ít so với con số bộ đội thiệt hại trong ngày đầu tiên tấn công Thựong đức.”
Ngày 8/8/1974, Lữ Đoàn 1 Nhảy Dù cùng 3 Tiểu Đoàn trực thuộc 1, 8 và 9 Nhảy Dù được khẩn cấp không vận đến vùng hành quân Đại Lộc bằng phi cơ C130 để chi viện cho trận Thượng Đức, một ngày sau khi Thượng Đức thất thủ, trong khi các thiết bị nặng như đại bác 105-ly và xe cộ được đưa ra bằng tàu của Hải Quân. Sau khi nghỉ đêm tại Quận Hiếu Đức, sáng hôm sau Lữ Đoàn I ND di chuyển bằng đoàn xe GMC hướng về quận Đại Lộc, qua Ái Nghĩa, cầu Chìm chuẩn bị vào trận địa.
Ngày 11/8/1974 tướng Trưởng đã cho triển khai Lữ Đoàn 3 Nhảy Dù đến Đà Nẵng. Ngày 14 tháng 8, Lữ Đoàn 3 Nhảy Dù đang phòng thủ phía Tây của tỉnh Thừa Thiên được thay thế bằng Liên Đoàn 15 Biệt Động Quân. Lữ đoàn 3 Nhảy Dù cùng 3 tiểu đoàn 2, 3 & 6 được lệnh di chuyển bằng phi cơ từ phi trường Phú Bài xuống phi trường Đà Nẵng. Chuẩn tướng Lê Quang Lưỡng – sư đoàn trưởng sư đoàn Nhảy Dù đã cho thiết lập bộ chỉ huy ở khu vực Ngũ Hành Sơn phía Nam Đà Nẵng. Đơn vị của ông vẫn còn lữ đoàn 2 Nhảy Dù đang được tăng phái cho sư đoàn Thủy Quân Lục Chiến phòng thủ tỉnh Thừa Thiên
Bản đồ vị trí đồi 1062 trong trận Thượng Đức năm 1974 trong chiến tranh Việt Nam - Position of Hill 1062 in the Battle of Thuong Duc 1974 in Viet Nam war
Trên vùng đồi núi chập chùng nằm phía bắc thung lũng sông Vu Gia, Liên Tỉnh Lộ 4 nối liền Thường Đức với khu vực đồng bằng duyên hải, 2 bên trái phải là 2 dãy núi cao chót vót trùng điệp chạy chụm lại, 2 dãy núi gặp nhau tại một khe núi rất hẹp, có tên là Ba khe, với ngọn đồi 52 trọc đỏ ối nằm ngay yết hầu con đường độc đạo chạy từ Đại Lộc vào Thường Đức, vào sâu nữa là vùng Bến Giàng rồi Khâm Đức. Do con đường độc đạo, quân Giải Phóng đã chuẩn bị sẵn hầm hố, đào chiến hào, đắp công sự phòng thủ
-----------------
Trong 3 tháng giao tranh để giành đồi 1062 trong trận Thượng Đức năm 1074 – Hill 1062 in battle of Thuong Duc, lực lượng Nhảy Dù tổn thất gần 500 người tử trận với gần 2.000 bị thương, phía Bắc Việt tổn thất hơn 2.000 người tử trận với trên 3.000 bị thương
Nhìn vào bản đồ, đồi 1235 – Hill 1235 là cao nhất cách Tỉnh lộ 4 khoảng 6km về phía Bắc. Tuy nhiên, đồi 1062 – Hill 1062 cách đó khoảng 2 km về phía Nam lại có vị trí chiến lược quan trọng hơn cả do có thể quan sát khống chế toàn bộ khu vực Liên Tỉnh Lộ 4 và thung lũng sông Vu Gia từ Thường Đức kéo dài cho đến Đại Lộc. Quân Giải Phóng đã chiếm ngọn đồi 1062, từ đây quân Giải Phóng đã quan sát và chỉ điểm cho pháo binh bắn dữ dội và chính xác vào Q. Đại Lộc cũng như dội hỏa lực vào lực lượng giải cứu trên đường TL 4. Do đó, nhiệm vụ đầu tiên của đơn vị Nhảy Dù là tái chiếm đồi 1062 và các dãy đồii dọc phía Nam đường TL 4
Lữ Đoàn 1 Nhảy Dù là đơn vị được giao cho nhiệm vụ chiếm lại đồi 1062 cùng các ngọn đồi lân cận tiếp giáp với Liên Tỉnh Lộ 4 trong khi Lữ Đoàn 3 Nhảy Dù lục soát xung quanh thung lũng Đại Lộc ở phía Tây quận Hiếu Đức và làm thành phần trừ bị sẵn sàng tiếp ứng.
Ngày 18 tháng 8, các tiểu đoàn 8 và tiểu đoàn 9 của lữ đoàn 1 tấn công lực lượng thuộc trung đoàn 29, sư đoàn 324 có nhiệm vụ chốt chặn đường TL 4. Sư đoàn 304 cũng là đơn vị đã ngăn chận đường tiến của chiến đoàn 2 trong suốt thời gian qua. Suốt cả tháng, 2 tiểu đoàn 8 và 9 đã thay nhau nhổ từng chốt Quân Giải Phóng bám chặt trong những hốc núi và tiến dần lên Đồi 1062. Lực lượng trung đoàn 29 quân Giải Phóng bị tổn thất nặng. Binh Đoàn 3 hay còn gọi binh đoàn Tây Nguyên của Bắc Việt đã lệnh cho sư đoàn 2 hay còn gọi là sư đoàn 2 Quảng Đà lên Thượng Đức để thay thế cho trung đoàn 66, sư đoàn 304 để đơn vị này sang chi viện cho trung đoàn 29 đang bị các tiểu đoàn Nhảy Dù tấn công . Đến đầu tháng 9, thêm trung đoàn 24 của sư đoàn 304 được đưa đến để chận đánh lực lượng Nhảy Dù. Như vậy cho đến đầu tháng 9, đối mặt với 2 lữ đoàn Nhảy Dù là 3 sư đoàn Bắc Việt bao gồm : sư đoàn 324, sư đoàn 304 và sư đoàn 2 Quảng Đà hay còn gọi là sư đoàn Quảng Đà. Ngày 19 tháng 9, lữ đoàn 1 Nhảy Dù báo cáo đã lên được trên đồi 1062
Ngày 2 tháng 10, lữ đoàn 1 Nhảy Dù với 3 tiểu đoàn 1, 8, 9 được tăng cường tiểu đoàn 2 từ lữ đoàn 3 Nhảy Dù đã tái chiếm được đồi 1062 . Tiểu đoàn 2 và tiểu đoàn 9 đã xây dựng tuyến phòng thủ trên một số điểm cao ở phía Nam của đồi 1062. Sư đoàn 304 Quân Giải Phóng đã bị thiệt hại hơn 300 người và 7 người bị bắt làm tù binh trong các cuộc giao chiến với Nhảy Dù quanh khu vực đồi 1062. Sư đoàn 304 hay còn gọi là sư đoàn Điện Biên là đơn vị chính quy đầu tiên của tướng Giáp trong giai đoạn 950
Trong suốt những tuần tiếp theo, lữ đoàn 1 đã liên tiếp đẩy lùi nhiều đợt tấn công của sư đoàn 304 nhằm tái chiếm đồi 1062 . Vào giữa tháng 10, trung đoàn 24 QGP đã tổ chức tấn công vào các chốt phòng thủ trên đồi 383 và 126 và đã lọt vào khu vực đã bị lực lượng Nhảy Dù chuẩn bị trước yếu tố tác xạ, cuộc pháo kích đã ập xuống và khiến trung đoàn 24 tổn thất hơn 250 người bị chết
Bản đồ vị trí đồi 1062 trong trận Thượng Đức năm 1974 trong chiến tranh Việt Nam - Position of Hill 1062 in the Battle of Thuong Duc 1974 in Viet Nam war
Vào giữa tháng 10, lực lượng lữ đoàn 1 Nhảy Dù đã bị tổn hao nặng, mỗi tiểu đoàn chỉ còn chưa đến 500 binh sĩ . Từ đầu tháng 10, quân Giải Phóng tổn thất hơn 1.200 người. Dù vậy, quân Giải Phóng vẫn liên tục tổ chức tấn công nhằm chiếm lại ngọn đồi chiến lược này. Ngày 29 tháng 10, trung đoàn 29 mở cuộc tấn công lớn kết hợp với việc phun hơi cay trên đồi 1062 khiến tiểu đoàn 1 Nhảy Dù không chống trả nổi đã phải rút lui. Ngày 2 tháng 11, quân Giải Phóng đã tái chiếm đồi 1062
Một cựu chiến binh Bắc Việt tại mặt trận Thượng Đức ở Trung Đoàn 66 thuộc Sư Đoàn 304 kể lại :
“Tấn công trận Thượng Đức trực tiếp chỉ có Trung Đoàn 66 của Sư Đoàn 304. Một trung đoàn của Sư Đoàn 324 (đã hạ đồn Dakpek) không trực tiếp tấn công, chỉ dàn quân chờ đánh tiếp viện. Sau khi lấy được Thường Đức, Trung Đoàn 66 thiệt hại 3/4 quân số và sau này là lược lượng chính tiếp cả 3 lữ đoàn Nhảy Dù. Trong trận lấy lại ngọn 1062 ngày 29 tháng 10 năm 1974, đại đội của tôi chỉ có 27 tay súng đã giành lại 1062.
Trận này, chúng tôi kéo 1 khẩu súng chống tăng 85 mm bắn trực xạ, súng 14.5 mm phòng không 4 nòng, hạ nòng yểm trợ bộ binh. Khi chiếm được 1062, chỉ còn 5 người trong đó có tôi, đến ngày 31 tháng 10 đại đội tôi chỉ còn 1 người trên đỉnh 1062. “
Kết hợp với trận Thượng Đức – battle of Thuong Duc, quân Giải Phóng với sư đoàn 316 và 320 đã tấn công dữ dội vào tuyến phòng thủ tỉnh Thừa Thiên khiến lực lượng nơi đây đã yêu cầu tướng Trưởng rút bớt lực lượng Nhảy Dù về chi viện. Tuy nhiên, tướng Trưởng từ chối và yêu cầu chuẩn tướng Lê Quang Lưỡng là sư đoàn trưởng sư đoàn Nhảy Dù tổ chức tái chiếm đồi 1062
Ngày 8 tháng 11, lữ đoàn 1 lại tổ chức tấn công đồi 1062 từ phía Nam, các cuộc giao chiến trên các ngọn đồi và các vùng lõm giữa các ngọn đồi liên tiếp diễn ra và là trận đánh ác liệt nhất kể từ khi Hiệp Đình Paris được ký kết. Lực Lượng Nhảy Dù đã tổn thất rất nặng, đã có gần 500 binh sĩ tử trận và hơn 2.000 người bị thương kể từ khi lực lượng Nhảy Dù được chuyển đến Thượng Đức vào ngày 15 tháng 8. Quân Giải Phóng tổn thất hơn 2.000 người và trên 3.000 bị thương
Sư đoàn Nhảy Dù có 3 lữ đoàn với 9 tiểu đoàn thì đã có 2 lữ đoàn với 7 tiểu đoàn đã chiến đấu ròng rã trong suốt 3 tháng qua và đến giữa tháng 11, Nhảy Dù đã tái chiếm lại đồi 1062.
Một trung đội trưởng tiểu đoàn 1 Nhảy Dù kể :
“Ngày đó trận phản công tái chiếm đỉnh đồi 1062 của Cộng quân đã mang tổn thất cho cả hai bên vô số nhân mạng. Trung đội lính dù cùa 1 binh chủng tổng trừ bị hào hùng, cấp số lý thuyết là 42 người, mà thực tế giờ đây đang nghênh chiến, đối diện với tử thần chiến tranh chỉ đơn thuần có….4 người mệt mỏi, quên cả ăn uống đã 2 ngày”
Dù đã tái chiếm được đồi 1062 nhưng Quân Giải Phóng vẫn đang giữ đồi 1235, từ đây, quân Giải Phóng có thể thấy rõ các vị trí phòng thủ trên đồi 1062 . Dù biết vậy nhưng tướng Trưởng không có đủ lực lượng để tiến đánh đồi 1235, ông chỉ có thể cho phòng thủ đồi 1062 và những vị trí đã chiếm được với 7 tiểu đoàn Nhảy Dù đã mệt mõi và suy yếu. Trái lại, quân Giải Phóng với 3 sư đoàn 304, 324 và sư đoàn 2 Quảng Đã vẫn còn đủ sức để tung các cuộc tấn công mới
Cuối năm 1974, các tiểu đoàn Nhảy Dù lần lượt được rút khỏi đồi 1062 chỉ giữ lại đây tiểu đoàn 1 và tiểu đoàn 7 Nhảy Dù để tuần tiễu chung quanh. Hai tiểu đoàn này đặt bản doanh ở núi Đông Lâm ở phía Đông đồi 1062 và ở đồi 52. Việc phòng thủ hoàn toàn dựa vào hỏa lực của pháo binh để chống lại việc quân Bắc Việt tái chiếm đồi 1062.
Mùa mưa đã bắt đầu từ tháng 10 ở tỉnh Quang Nam và thời tiết đã ngăn cản các cuộc không yểm . Cả hai phía đều tổn hại rất nặng và cần thời gian hồi phục.
Tổng kết trận Thượng Đức
Mặc dù quân đội VNCH thắng về mặt chiến thuật khi chận đứng được đà tấn công của quân Bắc Việt. Tuy nhiên về mặt chiến lược thì lại thất bại khi mất chi khu Thượng Đức khiến sườn trái của Đà Nẵng bị hở và bị uy hiếp nặng nề. Nhiều người đánh giá rằng nếu không có lực lượng Nhảy Dù thì quân Giải Phóng với 3 sư đoàn đã có thể dễ dàng đánh chiếm Đà Nẵng vào năm 1974
Việc mất Thượng Đức đã cho thấy sự thiếu hụt trầm trọng và nhân lực cũng như vũ khí khi Quân Đoàn I được đánh giá là Quân Đoàn mạnh nhất đã không đủ sức mạnh để có thể tự đảm nhiệm an toàn trong khu vực mình khi bị quân Giải Phóng tấn công mà phải sử dụng đến đơn vị nhảy dù là lực lượng Tổng Trừ Bị.
Việc chỉ có một sư đoàn Nhảy Dù và một sư đoàn Thủy Quân Lục Chiến làm Tổng Trừ Bị cho thấy VNCH đã không đủ lực lượng mỗi khi xảy ra các trận đánh lớn
Việc chuyển 1 lữ đoàn ra Quảng Nam đã mất nhiều ngày cho thấy sự thiếu hụt về máy bay vận tải cũng như trang thiết bị quân sự từ khi Mỹ rút lui và cắt giảm viện trợ . Cũng trong trận Thượng Đức , hỏa lực chi viện của không quân cũng như pháo binh VNCH không nhiều, đó là do tình hình viện trợ đã bị cắt giảm khiến hỏa lực yểm trợ bị thiếu hụt trầm trọng.
Về phía quân Giải Phóng, với việc chiếm được Thượng Đức, tuyến đường mòn Hồ Chí Minh và đường tiếp liệu theo QL 14 đã được an toàn ở sườn trái . Trong trận Thượng Đức, quân Giải Phóng cũng đã nhận ra sự yếu kém của sư đoàn 304 nên trong đợt tấn công miền Nam Việt Nam vào năm 1975, sư đoàn này không đảm nhiệm trọng trách nào lớn
Chiến trường Việt Nam
Không có nhận xét nào