Nhật Hiên
September 30, 2026
“…Đừng quên ông Tô Lâm từng là Bộ trưởng Công an từ 2016 đến 2024. HRW cho rằng trong thời gian đó, Bộ Công an đã đóng vai trò trung tâm trong chiến dịch đàn áp rộng lớn nhằm vào các nhà báo độc lập, blogger, luật sư, nhà hoạt động môi trường và những người bảo vệ nhân quyền.
Vì vậy, một nghịch lý khó bỏ qua: Một mặt, Việt Nam nói về cải cách, hội nhập, nhà nước pháp quyền, “khép lại quá khứ” và “hướng tới tương lai”. Mặt khác, một người Việt Nam đang sống tại Đức có thể bị kết án 17 năm; một nhà báo ở Canada bị kết án 7 năm; một người tị nạn ở Thái Lan bị dẫn độ về Việt Nam; và những người đang sống ở các nước láng giềng có thể trở thành đối tượng của các cáo buộc bắt cóc hoặc cưỡng bức hồi hương”.
Hinh minh họa: AI
Có một thời, đối với một người bất đồng chính kiến Việt Nam, ra khỏi đất nước đồng nghĩa với việc thoát khỏi vòng kiểm soát trực tiếp của chính quyền.
Nhưng sau này, biên giới không còn là ranh giới chắc chắn của sự an toàn.
Một người có thể sang Thái Lan xin tị nạn và sau đó biến mất. Một người đang sống tại Đức có thể bị một tòa án Việt Nam kết án 17 năm tù dù không có mặt tại phiên tòa. Một người tị nạn được Liên Hiệp Quốc công nhận có thể bị nước sở tại bắt giữ rồi trao cho Việt Nam. Một người đang sống hợp pháp tại một quốc gia láng giềng có thể bị cáo buộc đã bị bắt cóc và đưa về Việt Nam.
Đó là những biểu hiện khác nhau của đàn áp xuyên quốc gia – transnational repression: nhà nước tìm cách truy đuổi, bịt tiếng nói hoặc gây sức ép lên những người mà họ xem là đối thủ chính trị ngay cả khi những người này đã ở ngoài lãnh thổ.
Mới đây nhất là câu chuyện về các nhà hoạt động, thành viên của đảng Việt Tân – một tổ chức đối lập chính trị với Đảng Cộng sản Việt Nam, có trụ sở tại Hoa Kỳ.
Ngày 28/9/2026, Bộ Công an Việt Nam công bố việc khởi tố và tạm giam ba người gồm Nguyễn Đức Thuận, Hồ Phạm Hiệp Huy và Thái Công Trường Sơn.
Theo Bộ Công an, vào lúc 21 giờ 50 ngày 18/9, lực lượng biên phòng tại cửa khẩu Mỹ Quý Tây phát hiện và bắt giữ ba người khi họ “nhập cảnh trái phép” từ Campuchia vào Việt Nam. Bộ Công an nói Nguyễn Đức Thuận sử dụng căn cước giả và mang hộ chiếu Na Uy; Hồ Phạm Hiệp Huy mang hộ chiếu Úc mang tên Trần Hiệp. Cơ quan điều tra cho biết cả ba khai nhận là thành viên Việt Tân và nhập cảnh vào Việt Nam để tiến hành các hoạt động “khủng bố, phá hoại”. Họ bị khởi tố về tội “khủng bố” và “làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức”.
Nhưng trước khi Việt Nam công bố thông tin này, gia đình và những người liên quan cho biết Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp đã mất liên lạc tại Campuchia từ ngày 18/9, và gia đình lo ngại họ có thể đã bị bắt vì lý do chính trị.
Như vậy, hiện có hai phiên bản về một sự kiện: Một bên nói họ bị mất liên lạc tại Campuchia. Bên kia nói họ đã vượt biên từ Campuchia vào Việt Nam và bị bắt tại biên giới.
Điều cần được làm rõ là chuyện gì đã xảy ra trong khoảng thời gian từ lúc họ còn được xác nhận ở Campuchia cho tới thời điểm Việt Nam nói đã bắt họ lúc 21 giờ 50 ngày 18/9?
I. Đàn áp xuyên quốc gia với nhiều cách thức khác nhau
1. Bắt cóc và cưỡng bức đưa người về Việt Nam.
2002: Thích Trí Lực:
Một trong những trường hợp khá sớm, liên quan tới một người Việt Nam được bảo hộ ở nước ngoài rồi bị đưa trở lại Việt Nam là Thích Trí Lực, tu sĩ thuộc Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất, một tổ chức Phật giáo không được nhà nước cộng sản Việt Nam công nhận.Sau nhiều năm bị chính quyền Việt Nam bắt giữ, quản thúc và hạn chế hoạt động tôn giáo, ông chạy sang Campuchia vào tháng 4/2002 để xin tị nạn. Tháng 6/2002, ông được UNHCR công nhận quy chế tị nạn. Ngày 25/7/2002, ông biến mất tại Phnom Penh.
Human Rights Watch và Amnesty International cho rằng ông bị các nhân viên Campuchia và Việt Nam bắt cóc rồi đưa trở lại Việt Nam. HRW ghi nhận ông bị giam không liên lạc được với bên ngoài hơn một năm trước khi gia đình được biết ông còn sống và sắp bị xét xử.
Tuy nhiên, lại có những cách giải thích khác từ phía Việt Nam. Theo Human Rights Watch, trước đó các quan chức Việt Nam từng phủ nhận không biết ông đang ở đâu. Nhưng tháng 9/2003, Bộ Ngoại giao Việt Nam nói rằng Thích Trí Lực bị bắt vào tháng 7/2002 tại khu vực biên giới Campuchia–Việt Nam.
Ngày 12/3/2004, Tòa án Nhân dân TP.HCM tuyên ông 20 tháng tù. Ông được trả tự do ngày 26/3 vì đã chấp hành đủ thời gian bị giam. Sau đó ông được phép rời Việt Nam.
Đây là tiền lệ rất đáng lưu ý khi nhìn lại những vụ việc xảy ra sau này.
2019: Trương Duy Nhất:
Nhà báo và blogger Trương Duy Nhất sang Thái Lan năm 2019 để tìm kiếm quy chế tị nạn. Ngày 26/1/2019, ông biến mất tại Bangkok. Các hồ sơ của Liên Hiệp Quốc ghi nhận ông bị bắt cóc ở Bangkok sau khi bị cảnh sát Thái Lan bắt giữ, gia đình sau đó được thông báo ông đã bị bắt ngày 28/1 và bị đưa vào trại tạm giam T16 ở Hà Nội. Năm 2020, ông bị Tòa án Hà Nội kết án 10 năm tù.
Human Rights Watch sau đó mô tả có những dấu hiệu rõ ràng cho thấy ông bị các nhân viên Việt Nam bắt cóc và cưỡng ép đưa về Việt Nam.
Một bước nữa trong chuỗi sự kiện: Một người đang ở nước ngoài, trong quá trình tìm kiếm sự bảo hộ quốc tế, biến mất, sau đó xuất hiện trong hệ thống tư pháp Việt Nam.
2023: Đường Văn Thái:
Đường Văn Thái, một blogger độc lập và người tị nạn được UNHCR công nhận, biến mất tại Pathum Thani, Thái Lan ngày 13/4/2023. Hồ sơ gửi Liên Hiệp Quốc ghi nhận những bằng chứng được những người liên quan thu thập từ các camera an ninh, các đoạn ghi âm và lời khai của nhân chứng, theo đó ông được cho là đã bị bắt cóc. Chỉ một ngày sau, phía Việt Nam thông báo ông bị bắt vì “xâm nhập trái phép” vào Việt Nam. Tháng 10/2024, ông bị kết án 12 năm tù cùng 3 năm quản chế trong một phiên tòa kín.
Một lần nữa, xuất hiện hai cách kể. Một phiên bản nói: Một người tị nạn đang sống ở Thái Lan mất tích và bị đưa về Việt Nam. Phiên bản của Việt Nam nói: Một người đã tự mình xâm nhập trái phép vào Việt Nam và bị bắt.
Chúng ta sẽ thấy mô thức này trong nhiều vụ việc khác nhau. Điểm khác biệt nằm ở câu hỏi căn bản: Người đó đã đi từ Thái Lan về Việt Nam bằng cách nào?
Đó cũng chính là câu hỏi mà các tổ chức nhân quyền quốc tế đã nhiều lần đặt ra.
2. Dẫn độ: sử dụng hệ thống pháp luật của nước sở tại
Trường hợp Y Quynh Bdap cho thấy một phương thức khác.
Y Quynh Bdap, một nhà hoạt động người Thượng, đồng sáng lập tổ chức Người Thượng Vì Công Lý/ Montagnards Stand for Justice (MSFJ), sống tại Thái Lan sau khi rời Việt Nam và được UNHCR công nhận là người tị nạn.
Việt Nam xét xử ông vắng mặt và tuyên 10 năm tù về tội “khủng bố”. Thái Lan sau đó bắt giữ ông và cuối cùng trao ông cho Việt Nam ngày 28/11/2025.
Liên Hiệp Quốc đã bày tỏ quan ngại về những cáo buộc liên quan đến việc Việt Nam và Thái Lan phối hợp để đưa những người tị nạn người Thượng trở lại Việt Nam.
Freedom House cũng ghi nhận rằng trong năm 2025, chính quyền Thái Lan đã hợp tác với Việt Nam trong việc bắt giữ và trả về Việt Nam những người thuộc các cộng đồng dân tộc thiểu số và tôn giáo – trường hợp Y Quynh Bdap là một ví dụ nổi bật.
Như vậy, ở đây không cần phải có một toán người bí mật vượt biên để bắt một người. Bộ máy dẫn độ của nước sở tại có thể trở thành chiếc cầu đưa người đó trở lại Việt Nam.
3. Sử dụng luật di trú
Một hình thức khác tinh vi hơn là sử dụng tình trạng pháp lý của người Việt Nam ở nước ngoài.
Human Rights Watch đã cảnh báo trường hợp Lê Chí Thành tại Thái Lan, người bị giữ tại trung tâm giam giữ di trú sau khi Việt Nam hủy hộ chiếu của ông. Vụ việc cho thấy một người có thể bị đặt vào tình trạng cư trú bất hợp pháp ở nước ngoài sau một quyết định hành chính từ Việt Nam, từ đó đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ hoặc trả về.
Dù không phải là bắt cóc theo nghĩa truyền thống, nhưng nó cho thấy đàn áp xuyên quốc gia có thể vận hành bằng những công cụ rất khác nhau: hộ chiếu, di trú, cảnh sát, tư pháp và ngoại giao.
II. Không cần bắt được người: kết án vắng mặt
Những năm gần đây nhà nước Việt Nam ngày càng sử dụng tòa án trong nước để xét xử những người đang sống ở nước ngoài.
Ngày 31/12/2025, hai người bị xét xử vắng mặt trong hai vụ án riêng biệt:
Nguyễn Văn Đài, luật sư nhân quyền và cựu tù nhân chính trị, đã sang Đức từ năm 2018, bị tuyên 17 năm tù.
Lê Trung Khoa, nhà báo sống tại Berlin và là người sáng lập Thoibao.de, cũng bị tuyên 17 năm tù.
Và bản án đó có những tác dụng vượt ra ngoài việc xử lý một cá nhân. Trong vụ Lê Trung Khoa, ba người ở Việt Nam bị cho là cộng tác với Thoibao.de – Đỗ Văn Ngà, Huỳnh Bảo Đức và Phạm Quang Thiện – cũng bị bắt và nhận các mức án từ 5 năm rưỡi đến 7 năm tù.
Vụ án tạo thành một cấu trúc xuyên biên giới: Người ở Đức bị kết án – những người được cho là cộng tác với ông ở Việt Nam bị bắt – mạng lưới truyền thông bị phá vỡ.
Đây không còn đơn thuần là trừng phạt một cá nhân. Nó là cách đánh vào một mạng lưới.
Đoàn Bảo Châu
Ngày 3/8/2026, nhà báo tự do Đoàn Bảo Châu, hiện sống ở Canada, bị Tòa án Nhân dân Hà Nội xét xử vắng mặt và tuyên 7 năm tù, cộng thêm 5 năm quản chế, theo Điều 117 Bộ luật Hình sự.
Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (CPJ) cho biết ông bị kết án vì những nội dung đăng tải trên mạng xã hội chỉ trích chính quyền.
Dinh Yum và Siu Di
Hai nhà hoạt động người Thượng Dinh Yum và Siu Di cũng nằm trong nhóm những người đang sống lưu vong nhưng bị Việt Nam xét xử và kết án vắng mặt.
Những sự việc này cho thấy không phải một hiện tượng đơn lẻ. Một người có thể ở Đức, Canada, Mỹ hoặc một quốc gia khác; nhưng tòa án Việt Nam vẫn có thể tuyên cho người ấy một bản án nhiều năm tù.
III. Khi một cá nhân trở thành cánh cửa để đánh vào cả tổ chức
Đây có lẽ là khía cạnh đáng quan tâm nhất của đàn áp xuyên quốc gia hiện nay. Trong nhiều trường hợp, nhà nước không chỉ nhắm vào một người. Người đó có thể trở thành mắt xích để xây dựng một hồ sơ chống lại cả một tổ chức.
1. BPSOS: từ Y Quynh Bdap tới Nguyễn Đình Thắng
BPSOS – Boat People SOS – là một tổ chức người Mỹ gốc Việt hoạt động trong lĩnh vực hỗ trợ người tị nạn, tự do tôn giáo và nhân quyền. Ngày 14/2/2025, chính quyền Việt Nam công khai tuyên bố BPSOS là một tổ chức “khủng bố”, đồng thời nhắm trực tiếp vào lãnh đạo tổ chức.
Ngày 28/4/2026, Nguyễn Đình Thắng, công dân Mỹ và Chủ tịch BPSOS, bị Tòa án Nhân dân Đắk Lắk xét xử vắng mặt và tuyên 11 năm tù về tội “khủng bố”.
Theo CSW, nhà chức trách Việt Nam cáo buộc ông Thắng chỉ đạo, xúi giục và hỗ trợ Y Quynh Bdap cùng những người khác liên quan tới vụ tấn công ở Đắk Lắk tháng 6/2023.
Ở đây có một câu hỏi lớn: Nếu một người bị bắt hoặc bị dẫn độ về Việt Nam, sau đó những lời “nhận tội” của người này được sử dụng để gắn họ với một tổ chức ở nước ngoài, liệu vụ án cá nhân có trở thành phương tiện để mở rộng cáo buộc đối với cả tổ chức hay không?
Đây là một vấn đề cần được kiểm chứng bằng chứng cứ cụ thể trong từng vụ án.
Nhưng với BPSOS, chuỗi diễn biến ít nhất cho thấy một sự liên kết rõ ràng trong cách nhà chức trách Việt Nam trình bày vụ việc: từ Y Quynh Bdap tới BPSOS và sau đó tới ông Nguyễn Đình Thắng.
2. Việt Tân: từ “thành viên” tới “khủng bố”
Việt Tân là trường hợp còn rõ hơn về mặt nhãn chính trị. Bộ Công an Việt Nam công khai gọi Việt Tân là một “tổ chức khủng bố”.
Trong vụ mới nhất liên quan đến Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp, hai thành viên Việt Tân mất liên lạc tại Campuchia từ ngày 18/9/2026 như đã nêu, Việt Tân nói hai người tới Phnom Penh từ Bangkok để gặp các nhà hoạt động nhân quyền và dự kiến trở lại Bangkok. Gia đình và tổ chức cho biết họ mất liên lạc trước khi có thể lên chuyến bay trở lại Thái Lan.
Trong khi đó, ngày 28/9, Bộ Công an Việt Nam nói hai người cùng một người khác bị bắt tại biên giới Campuchia–Việt Nam khi “nhập cảnh trái phép”, sau đó bị khởi tố về tội “khủng bố” và các tội danh khác. Bộ Công an nói họ khai nhận là thành viên Việt Tân và nhập cảnh để tiến hành hoạt động khủng bố, phá hoại.
Hiện hai phiên bản này chưa được một cuộc điều tra độc lập làm rõ.
Nhưng nếu trong thời gian tới xuất hiện một quá trình từ bắt giữ dẫn tới lời khai hoặc “nhận tội”, sau đó dẫn tới nhà nước cộng sản Việt Nam cáo buộc Việt Tân chỉ đạo khủng bố và sử dụng lời khai đó làm chứng cứ chống lại tổ chức này thì cũng không có gì bất ngờ, dựa trên mô hình pháp lý – tuyên truyền mà nhà chức trách Việt Nam đã sử dụng trong nhiều vụ việc tương tự.
3. Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên: đánh vào cả một mạng lưới
Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên lại cho thấy một dạng khác. Đây là một tổ chức chính trị thành lập ở Pháp từ năm 1982 nhằm vận động cho các quyền chính trị và dân sự tại Việt Nam.
Theo Human Rights Watch, trong năm 2025 và 2026, chính quyền Việt Nam đã cáo buộc ít nhất sáu người có liên quan tới Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên (THDCDN) về tội tuyên truyền chống Nhà nước: Quách Gia Khang, Chu Tuấn Anh, Nguyễn Thành Tiến, Trần Văn Khanh, Đinh Thanh Tùng và Nguyễn Hữu Bình.
Trước đó, Trần Khắc Đức và Nguyễn Duy Niệm cũng bị bắt và kết án; Trần Khắc Đức bị tuyên 7 năm tù và Nguyễn Duy Niệm 5 năm tù.
Còn theo ông Nguyễn Gia Kiểng, thường trực ban lãnh đạo THDCDN, viết trong “Tuyên bố của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên về việc chính quyền cộng sản Việt Nam gia tăng đàn áp”, trong số 8 người đang bị giam cầm, “có hai trường hợp đặc biệt đáng lưu ý.
1/ Chu Tuấn Anh đã bị bắt cóc tại Lào, nơi anh đang sống và làm việc hợp pháp.
2/ Trần Khắc Đức đã bị xử 7 năm tù trong phiên tòa sơ thẩm ngày 21/11/2025 rồi bị y án trong phiên tòa phúc thẩm ngày 27/03/2026. Cả hai phiên tòa này đều bí mật và chớp nhoáng, không có luật sư, gia đình chỉ được biết khi được phép thăm nuôi.”
Điều này cho thấy một mạng lưới ở nước ngoài có thể bị tác động không chỉ bằng cách truy tố chính những người lãnh đạo đang ở hải ngoại, mà còn bằng cách làm cho những người trong nước phải trả giá nếu liên hệ với mạng lưới ấy.
4. Từ ba tổ chức tới một chiến lược rộng hơn
Ba trường hợp có những khác biệt quan trọng: BPSOS hoạt động chủ yếu về người tị nạn, tự do tôn giáo và nhân quyền. Việt Tân là một tổ chức chính trị đối lập. Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên là một phong trào chính trị chủ trương dân chủ đa nguyên.
Không nên gộp họ thành một tổ chức hay cho rằng họ có cùng phương thức hoạt động. Nhưng từ cách nhà chức trách Việt Nam xử lý họ, có thể thấy một điểm chung: Người ở nước ngoài và mạng lưới trong nước bị nối lại với nhau bằng các hồ sơ an ninh.
Một người ở nước ngoài bị cáo buộc là thành viên. Một người ở trong nước bị cáo buộc liên lạc với người đó. Sau đó xuất hiện cáo buộc về “tổ chức”, “chỉ đạo”, “hỗ trợ”, “khủng bố” hoặc “chống Nhà nước”. Cuối cùng, vụ án của cá nhân trở thành một phần của câu chuyện về cả tổ chức.
Nếu cách thức này được sử dụng có hệ thống, nó tạo ra một hiệu ứng rất lớn: Không chỉ người hoạt động ở Việt Nam sợ bị bắt, người ở nước ngoài cũng sợ rằng việc liên lạc với một người trong nước có thể khiến người đó bị bắt.
Đó chính là cách một nhà nước có thể làm cho biên giới của sự sợ hãi rộng hơn biên giới lãnh thổ của mình.
IV. Trịnh Xuân Thanh: một trường hợp khác, nhưng không kém phần quan trọng
Trịnh Xuân Thanh là một trường hợp hoàn toàn khác. Ông không phải là một nhà hoạt động dân chủ hay nhà báo. Ông là một cựu quan chức và doanh nhân Việt Nam, từng giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị Tổng công ty Xây lắp Dầu khí Việt Nam (PVC).
Sau khi bị điều tra tại Việt Nam về các cáo buộc liên quan tới kinh tế và tham nhũng, ông sang Đức và xin tị nạn. Ngày 23/7/2017, ông biến mất tại Berlin.
Lần này, phản ứng không chỉ đến từ các tổ chức nhân quyền mà trực tiếp từ chính phủ Đức. Đức gọi đây là một “unprecedented and blatant violation of German and international law” – một sự vi phạm trắng trợn và chưa từng có đối với luật pháp Đức và quốc tế.
Chính phủ Đức sau đó trục xuất người đứng đầu cơ quan tình báo Việt Nam tại Đại sứ quán Việt Nam ở Berlin.
Tháng 1/2023, Tòa án Berlin (Kammergericht) kết án một công dân Việt Nam 5 năm tù về hoạt động tình báo và hỗ trợ tước đoạt tự do. Theo phán quyết được tòa công bố, người này đã tham gia một chiến dịch của tình báo Việt Nam nhằm bắt cóc Trịnh Xuân Thanh tại Berlin. Tòa cho biết nạn nhân sau đó được đưa từ Đại sứ quán Việt Nam ở Berlin qua Bratislava và Moscow về Việt Nam.
Vụ việc nghiêm trọng đến mức Đức đình chỉ quan hệ đối tác chiến lược với Việt Nam trong một thời gian.
Trường hợp Trịnh Xuân Thanh cần được phân biệt với các trường hợp của các nhà hoạt động. Động cơ trong vụ ông bị bắt cóc vì vậy có thể hoàn toàn khác với việc truy đuổi những người bất đồng chính kiến. Nhưng chính sự khác biệt đó đặt ra một vấn đề khác: Một nhà nước có thể truy tố công dân của mình về tham nhũng, nhưng không vì thế mà có quyền tự ý bắt người trên lãnh thổ một quốc gia khác.
Nếu Việt Nam muốn đưa một người đang ở Đức về nước, con đường phải là những thủ tục phù hợp với luật pháp Đức và luật pháp quốc tế.
Đó chính là giới hạn mà đàn áp xuyên quốc gia có nguy cơ phá vỡ.
V. Khi đàn áp không còn dừng ở biên giới
Nhìn riêng từng vụ bắt cóc, bắt giữ kể trên, người ta có thể cho nó là những vụ việc riêng lẻ. Nhưng khi đặt cạnh nhau, một mô thức rộng hơn xuất hiện:
Bắt cóc/ Cưỡng bức hồi hương/ Dẫn độ/ Sử dụng luật di trú/ Truy tố và kết án vắng mặt/ Bắt những người trong nước có liên hệ với mạng lưới ở nước ngoài/ Gắn nhãn “khủng bố” cho tổ chức và những người bị cho là thành viên hoặc hỗ trợ tổ chức.
Đó là những công cụ khác nhau nhưng có thể cùng phục vụ một mục tiêu: làm cho những người chỉ trích chính quyền không còn cảm thấy an toàn, dù họ đang ở trong hay ngoài Việt Nam.
Và khi một người đang sống ở Đức, Canada, Mỹ, Thái Lan, Lào hay Campuchia vẫn có thể trở thành đối tượng của một vụ án tại Việt Nam, thì câu hỏi không còn chỉ là Việt Nam đối xử với những người bất đồng chính kiến của mình như thế nào. Đó còn là câu hỏi về chủ quyền của các quốc gia khác, về nghĩa vụ bảo vệ người tị nạn, về luật pháp quốc tế và về giới hạn mà cộng đồng quốc tế phải đặt ra đối với đàn áp xuyên quốc gia.
VI. “Kỷ nguyên mới” của Tô Lâm và nghịch lý về nhân quyền
Ông Tô Lâm, sau khi trở thành Tổng Bí thư, nhiều lần nói về “kỷ nguyên mới”, “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, cải cách thể chế và xây dựng nhà nước pháp quyền.
Ngày 30/4/2025, ông kêu gọi “khép lại quá khứ, tôn trọng khác biệt, hướng tới tương lai”, đồng thời nhấn mạnh cộng đồng người Việt ở nước ngoài là một bộ phận của dân tộc.
Nhưng trong cùng giai đoạn đó, các tổ chức quốc tế lại ghi nhận sự gia tăng đàn áp đối với những người chỉ trích chính quyền.
Human Rights Watch nhận định rằng kể từ khi ông Tô Lâm lên vị trí lãnh đạo cao nhất vào năm 2024, tình hình nhân quyền Việt Nam đã xấu đi và chính quyền tiếp tục mở rộng việc sử dụng các điều luật hình sự để trừng phạt tự do biểu đạt. Tổ chức này cũng nhấn mạnh sự gia tăng đàn áp xuyên quốc gia ở Thái Lan và các nơi khác.
Đừng quên ông Tô Lâm từng là Bộ trưởng Công an từ 2016 đến 2024. HRW cho rằng trong thời gian đó, Bộ Công an đã đóng vai trò trung tâm trong chiến dịch đàn áp rộng lớn nhằm vào các nhà báo độc lập, blogger, luật sư, nhà hoạt động môi trường và những người bảo vệ nhân quyền.
Vì vậy, một nghịch lý khó bỏ qua: Một mặt, Việt Nam nói về cải cách, hội nhập, nhà nước pháp quyền, “khép lại quá khứ” và “hướng tới tương lai”. Mặt khác, một người Việt Nam đang sống tại Đức có thể bị kết án 17 năm; một nhà báo ở Canada bị kết án 7 năm; một người tị nạn ở Thái Lan bị dẫn độ về Việt Nam; và những người đang sống ở các nước láng giềng có thể trở thành đối tượng của các cáo buộc bắt cóc hoặc cưỡng bức hồi hương.
Chưa kể bầu không khí ngột ngạt, đàn áp gia tăng trong nước. Từ khi Tô Lâm trở thành Tổng Bí thư tháng 8/2024, việc sử dụng các Điều 117 và 331 để xử lý những người bày tỏ quan điểm trên mạng xã hội tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm. Một vài trường hợp cụ thể, chỉ riêng trong năm 2026:
Hoàng Thị Hồng Thái – Facebook, 6 năm tù, Điều 117, tháng 7/2026.
Đoàn Bảo Châu – Facebook và YouTube, 7 năm tù xét xử vắng mặt, Điều 117, tháng 8/2026.
Huỳnh Ngọc Tuấn – các bài viết trên mạng xã hội, 8 năm 6 tháng tù, Điều 117, tháng 4/2026.
Lê Minh Vũ – Facebook và fanpage, bị bắt tháng 1/2026 theo Điều 331.
Nguyễn Ngọc Thảo – hai tài khoản Facebook, bị bắt tháng 8/2026 theo Điều 331.
Trần Ngọc Sương – đăng/chia sẻ video và tài liệu, bị bắt tháng 5/2026 theo Điều 117.
Những hình ảnh trái ngược ấy đặt cạnh nhau khiến người ta có quyền tiếp tục hoài nghi giữa những “lời nói có cánh” và những việc làm cụ thể của Đảng Cộng sản Việt Nam, đứng đầu là ông Tô Lâm.
Đã hơn tám thập niên trôi qua kể từ ngày đảng cộng sản Việt Nam nắm quyền ở miền Bắc và hơn nửa thế kỷ nắm trọn quyền lực trên toàn cõi Việt Nam, cho dù kinh tế Việt Nam đã thay đổi nhiều nhưng tình trạng tự do, dân chủ, nhân quyền vẫn không hề thay đổi; tương tự, cho dù hình thức bên ngoài của các quan chức Việt Nam đã ít nhiều tạo nên cảm giác thân thiện, văn minh hơn, nhưng tư duy, suy nghĩ của họ thì vẫn y như cũ, đó là không chấp nhận bất cứ một sự khác biệt nào về quan điểm chính trị, bất cứ một tổ chức chính trị nào ngoài một đảng cộng sản, ở Việt Nam.
Nhật Hiên.
……………………
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (OHCHR). Communication concerning Viet Nam, VNM 3/2025.
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=30109
2. Human Rights Watch (HRW). Vietnam: Refugee Monk’s Arrest a Mockery of Justice, 17 September 2003. Tài liệu về trường hợp tu sĩ Thích Trí Lực.
https://www.hrw.org/news/2003/09/17/vietnam-refugee-monks-arrest-mockery-justice
3. Freedom House. Collaboration and Resistance: Tracking Transnational Repression in 2025, 2026. Báo cáo về đàn áp xuyên quốc gia và sự hợp tác giữa các chính quyền, trong đó có trường hợp Thái Lan trao trả nhà hoạt động người Thượng Y Quynh Bdap cho Việt Nam.
4. Human Rights Watch (HRW). World Report 2026: Vietnam. Báo cáo tổng quan về tình hình nhân quyền tại Việt Nam, gồm việc bắt giữ, truy tố những người chỉ trích chính quyền và hạn chế tự do biểu đạt.
https://www.hrw.org/world-report/2026/country-chapters/vietnam
5. Human Rights Watch (HRW). Các bài viết liên quan đến đàn áp xuyên quốc gia và việc xử lý những người chỉ trích chính quyền Việt Nam:
– Joint Statement on Viet Nam’s Transnational Repression in Thailand, 1 July 2026. https://www.hrw.org/news/2026/07/01/joint-statement-on-viet-nams-transnational-repression-in-thailand
– Vietnam: Quash Conviction of Social Media Commentator, 29 July 2026. https://www.hrw.org/news/2026/07/29/vietnam-quash-conviction-of-social-media-commentator
6. Committee to Protect Journalists (CPJ). Vietnamese journalist Doan Bao Chau sentenced in absentia to 7 years in prison for anti-state reporting, 4 August 2026. Tài liệu về vụ nhà báo Đoàn Bảo Châu.
7. Christian Solidarity Worldwide (CSW). Human rights defender sentenced to 11 years in prison in absentia, 29 April 2026. Tài liệu về vụ Nguyễn Đình Thắng và BPSOS.
https://www.csw.org.uk/2026/04/29/press/6792/article.htm
8. German Federal Foreign Office và Radio Free Asia (RFA). Tài liệu về phản ứng ngoại giao của Đức năm 2017 và bản án liên quan đến vụ bắt cóc Trịnh Xuân Thanh tại Berlin năm 2023.
– German Federal Foreign Office. (2 August 2017). Statement by Federal Foreign Office Spokesperson on German-Vietnamese relations.
https://www.auswaertiges-amt.de/en/newsroom/news/170802-vnm-291756
– Radio Free Asia (RFA). (31 January 2023). German court sentences second person in Vietnam kidnapping case.
https://www.rfa.org/english/news/vietnam/vietnam-kidnapping-trial-01312023223033
9. Bộ Công an Việt Nam. (24/6/2026). Thông báo về tổ chức “khủng bố” BPSOS. Nguồn chính thức thể hiện cáo buộc và quan điểm của cơ quan chức năng Việt Nam đối với BPSOS và các cá nhân liên quan.
10. Báo Điện tử Chính phủ. (28/9/2026). Khởi tố 3 đối tượng là thành viên của tổ chức “khủng bố” Việt Tân. Nguồn thông tin chính thức của phía Việt Nam về việc khởi tố ba người được cơ quan chức năng xác định là thành viên Việt Tân.
11. Các tuyên bố của tổ chức và cá nhân liên quan.
– Ông Nguyễn Gia Kiểng – Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên. Tuyên bố đăng trên Facebook liên quan đến vụ việc được đề cập trong bài.
– Việt Tân. Tuyên bố đăng trên Facebook liên quan đến vụ ba người bị phía Việt Nam khởi tố.https://www.facebook.com/hoangtuduy71/posts/pfbid0ELBKPtmPWozWbjjKdFcaJJPxJer1YWZnod7gKCxuvaPRGNKVm6nGsHwqAw7AQaZSl
Không có nhận xét nào